Handtassen op maat

Lees meer

Boeken op maat

Lees meer

Een plaats op het web?

Lees meer

Wij houden van vakwerk...

Lees meer

Code is mijn tweede taal

Lees meer

In deze schoenen wil je wel staan

Lees meer

Cookiebeleid

Cookiebeleid

Informatie over ons gebruik van Cookies

Onze website gebruikt cookies en gelijkaardige technologieën om de werking van uw gebruiksvoorkeuren te onderscheiden van die van andere gebruikers van onze website. Dit helpt ons om u een betere gebruikerservaring te bieden wanneer u onze website bezoekt en laat ons ook toe deze te optimaliseren. Zij kunnen worden geplaatst op een apparaat dat verbonden is met het internet - bijvoorbeeld een computer, smartphone, tablet of smart TV.

Books & Bags gebruikt geen cookies en soortgelijke technologieën om systematisch gegevens te verzamelen die de gebruikers van onze website zouden kunnen identificeren. De cookies die de website gebruikt helpen ons enkel de werking van onze website te verbeteren, te begrijpen wat de interesses van onze gebruikers en te meten hoe doeltreffend de inhoud ervan is.

Alle websites die gericht zijn op burgers in en van de Europese Unie zijn verplicht om uw toestemming te vragen voor het gebruik of opslaan van cookies en gelijkaardige technologieën op uw computers of mobiele apparaten. We volgen hierbij de richtlijnen en aanbevelingen van de Belgische Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) en de Vlaamse Toezichtcommissie voor de verwerking van persoonsgegevens (VTC).

Dit cookiebeleid geeft u duidelijke en volledige informatie over de cookies die wij gebruiken en hun doel.

Wat is een cookie?

Een cookie is klein gegevensbestand dat bij het bezoeken van een website wordt bewaard in uw browser (Chrome of Firefox bijvoorbeeld) of op het vaste geheugen van uw toestel (bijvoorbeeld op de harde schijf of SSD van een computer). In zo'n bestand wordt informatie opgeslagen, zoals bijvoorbeeld uw taalvoorkeur voor een website. Op die manier kunnen wij bepaalde instellingen of voorkeuren bij het gebruik van onze website onthouden. Als u de website later opnieuw bezoekt, wordt deze cookie opnieuw verstuurd naar de website. Op die manier herkent de website uw browser en kan bijvoorbeeld uw taalvoorkeur worden onthouden.

Cookies hebben meestal ook een vervaltermijn, ze worden na een zekere tijd vanzelf gewist. Sommige cookies worden bijvoorbeeld automatisch verwijderd als u uw browser afsluit (de zogenaamde "sessie cookie"), terwijl andere langere tijd op uw computer blijven staan - soms zelfs tot het moment dat u ze handmatig verwijdert (de zogenaamde "permanente cookie" of "persistent cookie").

Gegevens verzameld aan de hand van cookies worden door ons niet aan derden doorgegeven of op welke wijze dan ook meegedeeld tenzij eventueel onder de vorm van geaggregeerde cijfergegevens.

Soorten cookies

Essentiele cookies

deze cookies zijn om puur technische redenen nodig voor het gebruik van de website en worden dan ook vaak "noodzakelijke cookies" genoemd. Dit soort cookie zorgt ervoor dat de website of mobiele applicatie goed werkt. Enkele voorbeelden: om een formulier in te vullen, om de door u gekozen taal of uw privacyvoorkeuren te onthouden. Deze categorie cookies is essentieel voor de goede werking van de site of toepassing en om uw voorkeuren te onthouden tijdens uw bezoek aan de site of gebruikssessie van onze applicatie. Gezien de technische noodzakelijkheid worden deze geplaatst van zodra u de website binnenkomt. Hiervoor is er geen toestemming van de websitebezoeker noodzakelijk en geldt er uitsluitend een informatieplicht.

Functionele cookies

Dit soort cookies zorgen er voor dat de website naar behoren functioneert. Dit type cookie verbetert en past uw gebruikerservaring aan door relevante informatie weer te geven op basis van uw eerdere keuzes of door de browsinggegevens. Enkele voorbeelden: onthouden van uw taalvoorkeur voor meerdere sessies, onthouden dat u al hebt deelgenomen aan een enquete of eerder aankopen deed. Deze cookies maken het gebruik van onze website en applicatie makkelijker, maar als u deze categorie cookies niet aanvaardt, blijft de website wel werken.

Analytische cookies

Deze cookies worden gebruikt om statistieken te verzamelen over het gebruik van de website of de mobiele applicatie; bijvoorbeeld: de datum en tijd van het bezoek, de duur van de sessie, de bezochte pagina's of schermen of het aantal bezoekers. Ze helpen ons evalueren hoe bezoekers door de site navigeren of de applicatie gebruiken. Ze helpen ons ook om de dienstverlening te beoordelen en te optimaliseren om zo de inhoud en bruikbaarheid van de site of applicatie te verbeteren. Alle informatie die door deze cookies wordt verzameld, wordt geaggregeerd en waar mogelijk geanonimiseerd volgens de voorzichtigheidsprincipes die hiervoor gelden.

U kan ervoor kiezen om deze cookies niet te aanvaarden zodat ze niet geplaatst worden. Hiervoor wordt immers een actieve toestemming gevraagd. U helpt ons een beter inzicht te krijgen in de werking van onze website als u deze geanonimiseerde statistische cookies toelaat, het is evenwel uw vrije keuze om dit wel of niet te doen. U mag met gerust gemoed het gebruik van de door ons gebruikte analytische cookies toestaan zonder uw privacy in gevaar te brengen.

Wij wijzen u er op dat webbrowsers u toelaten om uw cookie-instellingen te wijzigen. Deze instellingen zijn meestal terug te vinden in het menu "Opties" of "Voorkeuren" van uw webbrowser. Om deze instellingen beter te begrijpen, vindt u heel wat informatie op internet. 

Fingerprinting

Fingerprinting is een alternatieve manier om gegevens te verzamelen. Hiermee wordt geen bestand op uw toestel bewaard, maar maakt de website een uniek profiel aan van je browser en toestel zonder dat hiervoor persoonlijke informatie van jouw wordt opgevraagd of bewaard. Dit soort techniek is handig om te kijken met wat voor soort toestel een gebruiker de site bezoekt en of de gebruiker reeds eerder is langs geweest, zonder dat hier persoonlijke gegevens zoals naam, leeftijd of e-mailadres worden aan gekoppeld. 

Verkoopsvoorwaarden

Verkoopsvoorwaarden

Artikel 1: Toepasselijkheid

1.1 Deze verkoopsvoorwaarden zijn van toepassing op alle boeken en producten van Books & Bags die worden aangeboden via deze website: www.booksandbags.be

1.2 Books & Bags heeft het recht producten van de website te verwijderen.

1.3 Books & Bags is bevoegd om wijzigingen in de algemene voorwaarden aan te brengen. Deze wijzigingen treden meteen bij publicatie in werking. 

Artikel 2: Totstandkoming

2.1 De overeenkomst tussen Books & Bags en de koper komt tot stand bij aankoop en betaling van het product of bij goedkeuring van de offerte.

2.2 Aankopen gebeuren via online bestelling op de desbetreffende website of na overeenkomst en overschrijving van het te betalen bedrag op ons rekeningnummer.

2.3 Bij een aankoop geeft een klant aan Books & Bags te kennen de algemene voorwaarden te accepteren.

Artikel 3: Betaling

3.1 Voor boeken en lederwaren is vooruitbetaling verschuldigd. De aankoop kan niet worden voltooid zonder betaling.

3.2 De verkoopsprijzen van de via deze website aangeboden producten zijn terug te vinden op de website van Books & Bags.

3.3 Bij aankoop ontvangt de koper een bevestiging van zijn aankoop op het computerscherm.

3.4 Betaling met waarde- of cadeaubonnen is niet mogelijk.

3.5 Er zijn geen kortingstarieven van toepassing.

3.6 Schuldvorderingen welke mits tussenkomst van derden moeten worden geïnd, worden verhoogd met 15%, met een minimum van 20% van het te betalen bedrag.

3.7 Betalingen dienen uitgevoerd zoals aangegeven. Books & Bags is niet verantwoordelijk voor problemen bij de gekoppelde online betaalservices.

3.8 Books & Bags is niet verantwoordelijk voor misbruik van de bankgegevens ten gevolge van onoordeelkundig gebruik, hacking van het toestel van de koper of problemen ten gevolge van virussen.

Artikel 4: Annulering en klachten

4.1 De aankoop van een boek of lederwaren via deze website kunnen na betaling niet worden geannuleerd of herroepen.

4.2 Eventuele klachten over de door Books & Bags geleverde producten dienen binnen uiterlijk 8 dagen na uitvoering hiervan, schriftelijk (per mail) en gemotiveerd aan Books & Bags kenbaar worden gemaakt. Bij het achterwege blijven hiervan wordt de opdrachtgever geacht geen klachten te hebben.

Artikel 5: Online account

5.1 Indien een klant een aankoop doet via deze website, dient hij werkelijk bestaande adresgegevens in te voeren. Die adresgegevens worden gebruikt voor levering van de produvcten.

5.2 Bij aankoop van een product via deze website geeft de koper toestemming aan Books & Bags om naar het opgegeven e-mailadres een e-mail te sturen.

5.3 Om in te kunnen loggen op de website dient de opdrachtgever zijn/haar e-mailadres en zijn/haar wachtwoord in te vullen. Het wachtwoord is strikt privé en vertrouwelijk, en mag niet met derden worden gedeeld.

5.4 Het cursusmateriaal is enkel bestemd voor gebruik door de cursist zelf en mag niet worden verspreid, gedupliceerd of elders gepubliceerd of nagemaakt. Voor de aangekochte boeken geldt de Belgische wetgeving rond het auteursrecht.

Artikel 6: Privacy

6.1 Books & Bags gebruikt je persoonsgegevens alleen in het kader van eigen dienstverlening. Books & Bags houdt zich aan de wettelijke regels betreffende Bescherming van de Persoonsgegevens. Zie privacyverklaring.

Artikel 7: Overige bepalingen

7.1 Bij eventuele geschillen zal Books & Bags altijd eerst haar best doen om het geschil onderling op te lossen, voordat een geschil aan de rechter wordt voorgelegd.

7.2 Op deze overeenkomst is het Belgische recht van toepassing.

7.3 Eventuele betwistingen kunnen alleen door de rechtbanken van het gerechtelijk arrondissement waar Books&Bags is gevestigd worden beslecht.

7.4 Alle gegevens van prijzen, inhouden en eigenschappen van de aangeboden producten en diensten staan onder voorbehoud van wijziging.

Verzending

Bij de aankoop van een boek of artikel kiest u voor afhaling of verzending. De datum van levertijd hangt af van de productietijd van het door u bestelde artikel. U ontvangt hiervoor de nodige informatie in uw factuur, in uw offerte of in uw confirmatiemail. Vermits elk product op maat wordt gemaakt na bestelling, hangt de levertijd af van de door u gevraagde opties. 

Indien het gaat om een reeds afgewerkt en op voorraad zijnd product kan u dit binnen een termijn van 30 dagen afhalen indien u voor die optie koos. Indien u koos voor verzending, dient u de verzendingskosten te betalen. Afspraak over de verzendtijd gebeurt via mail.

Privacyverklaring

Privacyverklaring

1. Algemeen

1.1 Dit is de privacyverklaring van Books & Bags BV, met maatschappelijke zetel Processieweg 77, 3300 Hakendover, ingeschreven in de Kruispuntbank van Ondernemingen onder het nummer 0773.411.385 (Books & Bags BVï). Books & Bags BV treedt op als de verwerkingsverantwoordelijke voor de verwerking van de door jou meegedeelde persoonsgegevens die zij kan verkrijgen (i) rechtstreeks van jou in het kader van haar diensten, activiteiten of producten. Hierna wordt Books & Bags BV aangeduid als “Books & Bags”.

1.2 Books & Bags voert diverse activiteiten uit zoals opgenomen in de kruispuntbank van ondernemingen.

1.3 Deze privacyverklaring kan op elk moment door Books & Bags worden gewijzigd. Raadpleeg ze daarom regelmatig.

2. Juridisch kader

Deze privacyverklaring is onderworpen aan (i) de Wet van 8 december 1992 tot bescherming van de persoonlijke levenssfeer ten opzichte van de verwerking van persoonsgegevens (Privacywetï), en/of (ii) de Verordening (EU) 2016/679 van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (ïAVGï) (samen of afzonderlijk ïPrivacywetgevingï).

3. Doel

Books & Bags kan de door jou meegedeelde persoonsgegevens verwerken in overeenstemming met de bepalingen van de Privacywetgeving en deze privacyverklaring, met het oog op het aanbieden en organiseren van haar diensten, activiteiten of producten. Die hebben betrekking op taal, geschiedenis en kunst en omvatten onder andere, maar zijn niet beperkt tot: (i) het organiseren van evenementen, cursussen en cultuurreizen, (ii) het aanbieden van onder andere boeken, magazines en cdïs, (iii) het uitvoeren van directe marketing zoals updates, nieuwsbrieven, infobrochures, e-mails, uitnodigingen voor evenementen, marketingmateriaal en andere informatie die voor jou interessant of nuttig zou kunnen zijn, (iv) het informeren van derden (onderaannemers en contractspartijen) in dit verband, (v) het aanmaken van een ledenbestand en daarover informatie verzamelen en (vi) het doen van prospectie voor nieuwe leden.

4. Rechtsgrond en toepasselijkheid

4.1 De rechtsgrond voor deze verwerking van persoonsgegevens ligt in: (i) de overeenkomst die jij aangaat of bent aangegaan met Books & Bags voor het verstrekken van ïïn of meerdere van haar diensten, activiteiten of producten, en/of (ii) de uitdrukkelijke, ondubbelzinnige en actieve toestemming die je aan Books & Bags hebt gegeven om de door jou meegedeelde persoonsgegevens te verwerken.

4.2 Deze privacyverklaring is niet noodzakelijk van toepassing op diensten, activiteiten of producten van derden waarnaar zou kunnen worden verwezen en waarop een andere privacyverklaring van toepassing kan zijn.

5. Persoonsgegevens

5.1 De persoonsgegevens die Books & Bags kan gebruiken zijn onder andere: voornaam, familienaam, geboortedatum, geslacht, adres, e-mailadres, telefoonnummer en, voor zover van toepassing, gezinssamenstelling.

5.2 Je garandeert met het aanvaarden van deze privacyverklaring dat de gegevens die jij meedeelt juist en volledig zijn.

6. Gebruiken, verzamelen, verwerken, opslaan en doorgeven van persoonsgegevens

6.1 Het meedelen van persoonsgegevens aan Books & Bags en/of deelname aan evenementen, cursussen of cultuurreizen impliceert dat jij je als mededeler/gebruiker:

I. volledig, bewust en geïnformeerd verklaart met deze privacyverklaring en die zonder voorbehoud aanvaardt; en/of

II. jouw uitdrukkelijke, ondubbelzinnige en actieve toestemming verleent aan het Books & Bags om de meegedeelde persoonsgegevens te (laten) gebruiken, verzamelen en verwerken in overeenstemming met deze privacyverklaring en de Privacywetgeving.

6.2 Door het meedelen van persoonsgegevens aan Books & Bags en/of deelname aan evenementen, cursussen of cultuurreizen geef je Books & Bags de toestemming om de persoonsgegevens aan te wenden om:

  1. het in artikel 3.1 bepaalde doel te verwezenlijken;
  2. jouw behoeften en voorkeuren beter te begrijpen, zodat Books & Bags haar diensten, activiteiten of producten daar beter op kan afstemmen;
  3. statistische gegevens te verkrijgen;
  4. een archief bij te houden;
  5. de toepasselijke regelgeving te kunnen naleven;
  6. door te geven aan onderaannemers en contractpartijen van Books & Bags voor de uitvoering van de voorgaande punten.

6.3 Books & Bags garandeert dat het de door jou meegedeelde persoonsgegevens niet doorgeeft aan derden, met uitzondering aan onderaannemers of contractpartijen voor de uitvoering van de diensten, activiteiten en producten die Books & Bags aanbiedt. Books & Bags is in het kader daarvan niet verantwoordelijk voor de verdere verwerking van de persoonsgegevens door die onderaannemers of contractpartijen.

6.4 Books & Bags slaat de persoonsgegevens op (i) voor de periode die nodig is om haar diensten, activiteiten of producten waarop je een beroep hebt gedaan te kunnen verlenen of aanbieden, met een maximumtermijn van 5 jaar na de laatst geleverde dienst, activiteit of product, of (ii) voor 5 jaar na de laatste activatie door jou als lid, of (iii) voor zolang het Books & Bags (of haar rechtsopvolger) bestaat voor wat betreft de gegevens die zijn opgeslagen in het kader van het archief van Books & Bags .

7. Jouw rechten

7.1 De Privacywetgeving verleent jou een aantal rechten met betrekking tot jouw persoonsgegevens.

Je hebt het recht:

  1. op inzage en kopie van jouw persoonsgegevens;
  2. om jouw persoonsgegevens te laten verbeteren als er fouten in zouden staan;
  3. om jouw persoonsgegevens te laten wissen voor zover ïïn van de gevallen opgesomd in artikel 17 van de AVG van toepassing is;
  4. om de verwerking van jouw persoonsgegevens te laten beperken;
  5. om jouw persoonsgegevens te laten overdragen aan een derde;
  6. op bezwaar tegen de verwerking van jouw persoonsgegevens, in het bijzonder in het kader van directe marketing;
  7. om jouw toestemming op basis waarvan het Books & Bags gerechtigd is om jouw persoonsgegevens te verwerken, in te trekken;
  8. om een klacht in te dienen bij de Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer (de Privacycommissi) als je van mening bent dat de verwerking van jouw persoonsgegevens strijdig is met de Privacywetgeving.

7.2 Mits bewijs van identiteit kan je voor het uitoefenen van de bovenstaande rechten en voor verdere vragen een schriftelijke, gedateerde en ondertekende aanvraag richten per brief naar Processieweg 77, 3300 Hakendover of via e-mail naar privacy@booksandbags.be

8. Beveiliging

Books & Bags verbindt zich ertoe om naar best vermogen alle redelijke maatregelen te nemen om de bescherming van jouw persoonsgegevens te waarborgen via technische veiligheidsvoorschriften en een adequaat veiligheidsbeleid voor haar medewerkers. De door jou aan Books & Bags bezorgde persoonsgegevens blijven bewaard bij Books & Bags of desgevallend bij de verwerker van persoonsgegevens op servers in Belgiï of Nederland. Je erkent en aanvaardt dat het doorsturen en bewaren van persoonsgegevens nooit zonder risico is en bijgevolg dat de schade die je zou lijden door het onrechtmatig gebruik van jouw persoonsgegevens door derden nooit op Books & Bags kan worden verhaald. 

9. Toepasselijk recht en bevoegde rechtbank

9.1 Je gaat ermee akkoord dat alle geschillen tussen jou en Books & Bags in verband met persoonsgegevens en privacy-aangelegenheden exclusief worden beheerst door het Belgische recht.

9.2 Elk geschil in verband met persoonsgegevens behoort tot de exclusieve bevoegdheid van de rechtbanken die bevoegd is geschillen op de vestigingsplaats, met uitsluiting van iedere andere rechtbank.

10. Gebruik van cookies

10.1 Gebruik van functionele en analytische cookies

Teneinde het gebruiksgemak van de website(s) van Books & Bags te vergroten, wordt gebruik gemaakt van zogenaamde cookies. Een cookie is een klein tekstbestand dat tijdens uw bezoek op deze website op bijvoorbeeld uw computer, tablet of smartphone wordt geplaatst. U kunt het gebruik van deze cookies op elk gewenst moment weigeren, hoewel dit de functionaliteit en het gebruiksgemak van de website(s) kan beperken.

Books & Bags , de beheerder van de website, gebruikt op deze site twee soorten cookies:

  1. cookies voor functionele doeleinden
  2. cookies voor analytische doeleinden

1. Books & Bags gebruikt Crowl om de inhoud van deze website up-to-date te houden. Deze software maakt gebruik van functionele cookies. Dat betekent dat deze cookies noodzakelijk zijn voor het goed functioneren van deze website. Deze cookies kan je niet weigeren als je onze website wil lezen.

2. Books & Bags gebruikt daarnaast ook Google Analytics voor analytische doeleinden. Die analysetool plaatst cookies die we gebruiken om websitebezoeken (trafiek) te meten. Zo weten we onder meer hoeveel keer een bepaalde pagina wordt gelezen. Deze informatie gebruiken we enkel om de inhoud van onze website te verbeteren en in te kunnen spelen op onderwerpen die erg veel interesse lokken.

Als je wil weten welke cookies op jouw toestel zijn geplaatst of als je deze ook wenst te verwijderen, dan kan je hiervoor een instelling in je browser gebruiken. Via de links hieronder vind je meer uitleg over hoe je dit moet doen.

De privacyverklaring van Google Analytics kan je  hierlezen.

privacycrodere

Cookiebeleid 

Op dit moment gebruikt deze site geen cookies! Je moet ze dus ook niet aanvaarden om te site te kunnen bezoeken!

De onderstaande voorwaarden zijn enkel van toepassing indien we cookies activeren en u om toelating vragen. Uiteraard gelden wel de privacyverklaringen op deze website.

Informatie over ons gebruik van Cookies

Onze website gebruikt cookies en gelijkaardige technologieën om de werking van uw gebruiksvoorkeuren te onderscheiden van die van andere gebruikers van onze website. Dit helpt ons om u een betere gebruikerservaring te bieden wanneer u onze website bezoekt en laat ons ook toe deze te optimaliseren. Zij kunnen worden geplaatst op een apparaat dat verbonden is met het internet - bijvoorbeeld een computer, smartphone, tablet of smart TV.

Crodere BVBA gebruikt geen cookies en soortgelijke technologieën om systematisch gegevens te verzamelen die de gebruikers van onze website zouden kunnen identificeren. De cookies die de website gebruikt helpen ons enkel de werking van onze website te verbeteren, te begrijpen wat de interesses van onze gebruikers en te meten hoe doeltreffend de inhoud ervan is.

Alle websites die gericht zijn op burgers in en van de Europese Unie zijn verplicht om uw toestemming te vragen voor het gebruik of opslaan van cookies en gelijkaardige technologieën op uw computers of mobiele apparaten. We volgen hierbij de richtlijnen en aanbevelingen van de Belgische Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) en de Vlaamse Toezichtcommissie voor de verwerking van persoonsgegevens (VTC).

Dit cookiebeleid geeft u duidelijke en volledige informatie over de cookies die wij gebruiken en hun doel.

Wat is een cookie?

Een cookie is klein gegevensbestand dat bij het bezoeken van een website wordt bewaard in uw browser (Chrome of Firefox bijvoorbeeld) of op het vaste geheugen van uw toestel (bijvoorbeeld op de harde schijf of SSD van een computer). In zo'n bestand wordt informatie opgeslagen, zoals bijvoorbeeld uw taalvoorkeur voor een website. Op die manier kunnen wij bepaalde instellingen of voorkeuren bij het gebruik van onze website onthouden. Als u de website later opnieuw bezoekt, wordt deze cookie opnieuw verstuurd naar de website. Op die manier herkent de website uw browser en kan bijvoorbeeld uw taalvoorkeur worden onthouden.

Cookies hebben meestal ook een vervaltermijn, ze worden na een zekere tijd vanzelf gewist. Sommige cookies worden bijvoorbeeld automatisch verwijderd als u uw browser afsluit (de zogenaamde "sessie cookie"), terwijl andere langere tijd op uw computer blijven staan - soms zelfs tot het moment dat u ze handmatig verwijdert (de zogenaamde "permanente cookie" of "persistent cookie").

Gegevens verzameld aan de hand van cookies worden door ons niet aan derden doorgegeven of op welke wijze dan ook meegedeeld tenzij eventueel onder de vorm van geaggregeerde cijfergegevens.

Soorten cookies

Essentiele cookies

deze cookies zijn om puur technische redenen nodig voor het gebruik van de website en worden dan ook vaak "noodzakelijke cookies" genoemd. Dit soort cookie zorgt ervoor dat de website of mobiele applicatie goed werkt. Enkele voorbeelden: om een formulier in te vullen, om de door u gekozen taal of uw privacyvoorkeuren te onthouden. Deze categorie cookies is essentieel voor de goede werking van de site of toepassing en om uw voorkeuren te onthouden tijdens uw bezoek aan de site of gebruikssessie van onze applicatie. Gezien de technische noodzakelijkheid worden deze geplaatst van zodra u de website binnenkomt. Hiervoor is er geen toestemming van de websitebezoeker noodzakelijk en geldt er uitsluitend een informatieplicht.

Functionele cookies

Dit soort cookies zorgen er voor dat de website naar behoren functioneert. Dit type cookie verbetert en past uw gebruikerservaring aan door relevante informatie weer te geven op basis van uw eerdere keuzes of door de browsinggegevens. Enkele voorbeelden: onthouden van uw taalvoorkeur voor meerdere sessies, onthouden dat u al hebt deelgenomen aan een enquete of eerder aankopen deed. Deze cookies maken het gebruik van onze website en applicatie makkelijker, maar als u deze categorie cookies niet aanvaardt, blijft de website wel werken.

Analytische cookies

Deze cookies worden gebruikt om statistieken te verzamelen over het gebruik van de website of de mobiele applicatie; bijvoorbeeld: de datum en tijd van het bezoek, de duur van de sessie, de bezochte pagina's of schermen of het aantal bezoekers. Ze helpen ons evalueren hoe bezoekers door de site navigeren of de applicatie gebruiken. Ze helpen ons ook om de dienstverlening te beoordelen en te optimaliseren om zo de inhoud en bruikbaarheid van de site of applicatie te verbeteren. Alle informatie die door deze cookies wordt verzameld, wordt geaggregeerd en waar mogelijk geanonimiseerd volgens de voorzichtigheidsprincipes die hiervoor gelden.

U kan ervoor kiezen om deze cookies niet te aanvaarden zodat ze niet geplaatst worden. Hiervoor wordt immers een actieve toestemming gevraagd. U helpt ons een beter inzicht te krijgen in de werking van onze website als u deze geanonimiseerde statistische cookies toelaat, het is evenwel uw vrije keuze om dit wel of niet te doen. U mag met gerust gemoed het gebruik van de door ons gebruikte analytische cookies toestaan zonder uw privacy in gevaar te brengen.

Wij wijzen u er op dat webbrowsers u toelaten om uw cookie-instellingen te wijzigen. Deze instellingen zijn meestal terug te vinden in het menu "Opties" of "Voorkeuren" van uw webbrowser. Om deze instellingen beter te begrijpen, vindt u heel wat informatie op internet.

Fingerprinting

Fingerprinting is een alternatieve manier om gegevens te verzamelen. Hiermee wordt geen bestand op uw toestel bewaard, maar maakt de website een uniek profiel aan van je browser en toestel zonder dat hiervoor persoonlijke informatie van jouw wordt opgevraagd of bewaard. Dit soort techniek is handig om te kijken met wat voor soort toestel een gebruiker de site bezoekt en of de gebruiker reeds eerder is langs geweest, zonder dat hier persoonlijke gegevens zoals naam, leeftijd of e-mailadres worden aan gekoppeld.

Privacy

Crodere BVBA gebruikt je persoonsgegevens alleen in het kader van eigen dienstverlening. Crodere BVBA houdt zich aan de wettelijke regels betreffende Bescherming van de Persoonsgegevens. Zie privacyverklaring.

Overige bepalingen:

Bij eventuele geschillen zal Crodere BVBA altijd eerst haar best doen om het geschil onderling op te lossen, voordat een geschil aan de rechter wordt voorgelegd.

Op deze overeenkomst is het Belgische recht van toepassing.

Eventuele betwistingen kunnen alleen door de rechtbanken van het gerechtelijk arrondissement waar Crodere BVBA is gevestigd worden beslecht.

Alle gegevens van prijzen, inhouden en eigenschappen van de aangeboden producten en diensten staan onder voorbehoud van wijziging.

Privacyverklaring

1. Algemeen

1.1 Dit is de privacyverklaring van Crodere BVBA BV, met maatschappelijke zetel Rijnrode 62, Bekkevoort ingeschreven in de Kruispuntbank van Ondernemingen onder het nummer 660.954.040 (Crodere BVBA). Crodere BVBA treedt op als de verwerkingsverantwoordelijke voor de verwerking van de door jou meegedeelde persoonsgegevens die zij kan verkrijgen (i) rechtstreeks van jou in het kader van haar diensten, activiteiten of producten. Hierna wordt Crodere BVBA aangeduid als “Crodere BVBA ”.

1.2 Crodere BVBA voert diverse activiteiten uit zoals opgenomen in de kruispuntbank van ondernemingen.

1.3 Deze privacyverklaring kan op elk moment door Crodere BVBA worden gewijzigd. Raadpleeg ze daarom regelmatig.

2. Juridisch kader

Deze privacyverklaring is onderworpen aan (i) de Wet van 8 december 1992 tot bescherming van de persoonlijke levenssfeer ten opzichte van de verwerking van persoonsgegevens (Privacywetï), en/of (ii) de Verordening (EU) 2016/679 van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (ïAVGï) (samen of afzonderlijk ïPrivacywetgevingï).

3. Doel

Crodere BVBA kan de door jou meegedeelde persoonsgegevens verwerken in overeenstemming met de bepalingen van de Privacywetgeving en deze privacyverklaring, met het oog op het aanbieden en organiseren van haar diensten, activiteiten of producten. Die hebben betrekking op taal, geschiedenis en kunst en omvatten onder andere, maar zijn niet beperkt tot: (i) het organiseren van evenementen, cursussen en cultuurreizen, (ii) het aanbieden van onder andere boeken, magazines en cdïs, (iii) het uitvoeren van directe marketing zoals updates, nieuwsbrieven, infobrochures, e-mails, uitnodigingen voor evenementen, marketingmateriaal en andere informatie die voor jou interessant of nuttig zou kunnen zijn, (iv) het informeren van derden (onderaannemers en contractspartijen) in dit verband, (v) het aanmaken van een ledenbestand en daarover informatie verzamelen en (vi) het doen van prospectie voor nieuwe leden.

4. Rechtsgrond en toepasselijkheid

4.1 De rechtsgrond voor deze verwerking van persoonsgegevens ligt in: (i) de overeenkomst die jij aangaat of bent aangegaan met Crodere BVBA voor het verstrekken van ïïn of meerdere van haar diensten, activiteiten of producten, en/of (ii) de uitdrukkelijke, ondubbelzinnige en actieve toestemming die je aan Crodere BVBA hebt gegeven om de door jou meegedeelde persoonsgegevens te verwerken.

4.2 Deze privacyverklaring is niet noodzakelijk van toepassing op diensten, activiteiten of producten van derden waarnaar zou kunnen worden verwezen en waarop een andere privacyverklaring van toepassing kan zijn.

5. Persoonsgegevens

5.1 De persoonsgegevens die Crodere BVBA kan gebruiken zijn onder andere: voornaam, familienaam, geboortedatum, geslacht, adres, e-mailadres, telefoonnummer en, voor zover van toepassing, gezinssamenstelling.

5.2 Je garandeert met het aanvaarden van deze privacyverklaring dat de gegevens die jij meedeelt juist en volledig zijn.

6. Gebruiken, verzamelen, verwerken, opslaan en doorgeven van persoonsgegevens

6.1 Het meedelen van persoonsgegevens aan Crodere BVBA impliceert dat jij je als gebruiker:

I. volledig, bewust en geïnformeerd verklaart met deze privacyverklaring en die zonder voorbehoud aanvaardt; en/of

II. jouw uitdrukkelijke, ondubbelzinnige en actieve toestemming verleent aan het Crodere BVBA om de meegedeelde persoonsgegevens te (laten) gebruiken, verzamelen en verwerken in overeenstemming met deze privacyverklaring en de Privacywetgeving.

6.2 Door het meedelen van persoonsgegevens aan Crodere BVBA geef je Crodere BVBA de toestemming om de persoonsgegevens aan te wenden om:

het in artikel 3.1 bepaalde doel te verwezenlijken;

jouw behoeften en voorkeuren beter te begrijpen, zodat Crodere BVBA haar diensten, activiteiten of producten daar beter op kan afstemmen;

statistische gegevens te verkrijgen;

een archief bij te houden;

de toepasselijke regelgeving te kunnen naleven;

door te geven aan onderaannemers en contractpartijen van Crodere BVBA voor de uitvoering van de voorgaande punten.

6.3 Crodere BVBA garandeert dat het de door jou meegedeelde persoonsgegevens niet doorgeeft aan derden, met uitzondering aan onderaannemers of contractpartijen voor de uitvoering van de diensten, activiteiten en producten die Crodere BVBA aanbiedt. Crodere BVBA is in het kader daarvan niet verantwoordelijk voor de verdere verwerking van de persoonsgegevens door die onderaannemers of contractpartijen.

6.4 Crodere BVBA slaat de persoonsgegevens op (i) voor de periode die nodig is om haar diensten, activiteiten of producten waarop je een beroep hebt gedaan te kunnen verlenen of aanbieden, met een maximumtermijn van 5 jaar na de laatst geleverde dienst, activiteit of product, of (ii) voor 5 jaar na de laatste activatie door jou als lid, of (iii) voor zolang het Crodere BVBA (of haar rechtsopvolger) bestaat voor wat betreft de gegevens die zijn opgeslagen in het kader van het archief van Crodere BVBA .

7. Jouw rechten

7.1 De Privacywetgeving verleent jou een aantal rechten met betrekking tot jouw persoonsgegevens.

Je hebt het recht:

  • op inzage en kopie van jouw persoonsgegevens;
  • om jouw persoonsgegevens te laten verbeteren als er fouten in zouden staan;
  • om jouw persoonsgegevens te laten wissen voor zover één van de gevallen opgesomd in artikel 17 van de AVG van toepassing is;
  • om de verwerking van jouw persoonsgegevens te laten beperken;
  • om jouw persoonsgegevens te laten overdragen aan een derde;
  • op bezwaar tegen de verwerking van jouw persoonsgegevens, in het bijzonder in het kader van directe marketing;
  • om jouw toestemming op basis waarvan het Crodere BVBA gerechtigd is om jouw persoonsgegevens te verwerken, in te trekken;
  • om een klacht in te dienen bij de Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer (de Privacycommissie) als je van mening bent dat de verwerking van jouw persoonsgegevens strijdig is met de Privacywetgeving.

7.2 Mits bewijs van identiteit kan je voor het uitoefenen van de bovenstaande rechten en voor verdere vragen een schriftelijke, gedateerde en ondertekende aanvraag richten per brief naar Rijnrode 62, Bekkevoort of via e-mail naar davy.de.rees@telenet.be

8. Beveiliging

Crodere BVBA verbindt zich ertoe om naar best vermogen alle redelijke maatregelen te nemen om de bescherming van jouw persoonsgegevens te waarborgen via technische veiligheidsvoorschriften en een adequaat veiligheidsbeleid voor haar medewerkers. De door jou aan Crodere BVBA bezorgde persoonsgegevens blijven bewaard bij Crodere BVBA of desgevallend bij de verwerker van persoonsgegevens op servers in België of Nederland. Je erkent en aanvaardt dat het doorsturen en bewaren van persoonsgegevens nooit zonder risico is en bijgevolg dat de schade die je zou lijden door het onrechtmatig gebruik van jouw persoonsgegevens door derden nooit op Crodere BVBA kan worden verhaald.

9. Toepasselijk recht en bevoegde rechtbank

9.1 Je gaat ermee akkoord dat alle geschillen tussen jou en Crodere BVBA in verband met persoonsgegevens en privacy-aangelegenheden exclusief worden beheerst door het Belgische recht.

9.2 Elk geschil in verband met persoonsgegevens behoort tot de exclusieve bevoegdheid van de rechtbanken die bevoegd is geschillen op de vestigingsplaats, met uitsluiting van iedere andere rechtbank.

10. Gebruik van cookies

10.1 Gebruik van functionele en analytische cookies

Teneinde het gebruiksgemak van de website(s) van Crodere BVBA te vergroten, wordt gebruik gemaakt van zogenaamde cookies. Een cookie is een klein tekstbestand dat tijdens uw bezoek op deze website op bijvoorbeeld uw computer, tablet of smartphone wordt geplaatst. U kunt het gebruik van deze cookies op elk gewenst moment weigeren, hoewel dit de functionaliteit en het gebruiksgemak van de website(s) kan beperken.

Crodere BVBA , de beheerder van de website, gebruikt op deze site twee soorten cookies:

  • cookies voor functionele doeleinden
  • cookies voor analytische doeleinden

1. Crodere BVBA gebruikt Crowl om de inhoud van deze website up-to-date te houden. Deze software maakt gebruik van functionele cookies. Dat betekent dat deze cookies noodzakelijk zijn voor het goed functioneren van deze website. Deze cookies kan je niet weigeren als je onze website wil lezen.

2. Crodere BVBA gebruikt daarnaast ook Google Analytics voor analytische doeleinden. Die analysetool plaatst cookies die we gebruiken om websitebezoeken (trafiek) te meten. Zo weten we onder meer hoeveel keer een bepaalde pagina wordt gelezen. Deze informatie gebruiken we enkel om de inhoud van onze website te verbeteren en in te kunnen spelen op onderwerpen die erg veel interesse lokken.

Als je wil weten welke cookies op jouw toestel zijn geplaatst of als je deze ook wenst te verwijderen, dan kan je hiervoor een instelling in je browser gebruiken. Via de links hieronder vind je meer uitleg over hoe je dit moet doen.

  • Google Chrome
  • Edge / Internet Explorer
  • Firefox
  • Safari

Deel 1 - digitale verwerkingssystemen

Onderstaand artikel uit Cursus multimedia (K. Merckx)

Computers, laptops, tablets, smartphones, internet of things... Hoe maken we die digitale en elektronische wereld bevattelijk? Er is meer onder de zon dan de strijd tussen Microsoft en Apple of Android en iOS. In dit hoofdstuk leer je je weg te vinden in wat digitaal en elektronisch nu eigenlijk is. Hoe verhouden de diverse toestellen zich tot elkaar? Wat is het verschil tussen de boordcomputer in je auto en je laptop? Is je TV ook een computer als je ermee op internet kan?

1.1 Je weg vinden in het elektronische en digitale landschap

Je zal een stap voor zijn op de meerderheid van het grote publiek dat zulke toestellen wel massaal gebruikt, maar eigenlijk niet goed weet hoe die werken en nog veel minder hoe je zo'n toestellen zelf op maat kan bouwen. Wat leeft er allemaal in die “digitale wereld”? Wat is het verschil of de verhouding tussen analoog en digitaal, tussen elektronica en computers, tussen computers en microcontrollers, tussen embedded systemen en firmware, tussen hardware en software? Volg je nog? Ok, laat het ons een even allemaal op een rijtje zetten. Opgelet: we staan niet stil bij klassieke computers of televisietoestellen of diverse “merken”.

1.1.1 Hardware en software

Een computer(de hardware), of het nu gaat om een klassiek desktop-onding, een tablet, smartphone of een laptop, bestaat uit een hoop onderdelen. Je vindt er een processor in, een tijdelijk werkgeheugen (RAM), een opslagmedium (harde schijf, SSD, SD...), invoerapparaten (muis, touchscreen, toetsenbord...) en ook een outputsysteem (bestanden, scherm, webserver...). Al die diverse toestellen doen in wezen niet zo'n aardig verschillende dingen. Ze verwerken invoer en tonen en/of bewaren de uitvoer. Dat heb je op de schoolbanken geleerd. Ze kunnen niet zonder “software”, de ongrijpbare programma's die ergens virtueel zijn “geïnstalleerd” als digitale gegevens op een opslagmedium. De softwaregeeft onder de vorm van “binaire” code instructies aan de toestellen, verwerkt de invoer en presenteert de uitvoer.

Software bestaat op diverse niveaus:

1. een basissysteem (bios, uefi) dat de contacten tussen alle onderdelen regelt,

2. een besturingssysteem (zoals Android, iOS, Linux, Mac OS X, UNIX, Windows...)

3. of gewoon software met een heel specifieke taak (zoals GIMP, MS Word of... Processing).

Maar er bestaan ook andere verschijningsvormen die men gemakshalve eveneens aanduidt met de naam “computer”, maar in wezen niet helemaal voldoen aan de definitie hier boven. Een microcontroller is zo'n “computer”. Men gebruikt een microcontroller of microprocessor om elektronische apparatuur te besturen. Heel wat moderne apparaten bevatten zo'n microcontroller: een magnetron, een auto, een wasmachine, sommige telefoons...


Er bestaan ook kruisbestuivingentussen beide. De immens populaire Raspberry Piis daar een voorbeeld van.

1.1.2 Embedded systemen en firmware

Ongetwijfeld heb je op het vlak van “consumentenelektronica” al gehoord over “ embedded systemen” en “ firmware”. Een embedded system (ingebed of geïntegreerd systeem) is heel vaak gebaseerd op een microcontroller (met een microprocessor en/of DSP of 'digital signal processor') of op een SoC (System on a chip). Het vervult een bepaalde functie binnen een groter mechanisch of elektrisch systeem.In een koelkast kan het de temperatuur regelen, in een wasmachine regelt het de functie van alle “programma-instellingen”, in je auto zorgt het voor alle foutmeldingen die op je dashboard verschijnen, maar ook voor alle andere digitale informatie, voor het aansturen van bepaalde onderdelen van je motor enz.

Vroeger bestonden regelsystemenhoofdzakelijk uit mechanische en later elektronische onderdelen. Nu neemt de in een “microcontroller” geïntegreerde software veel van die taken over. Een microcontroller integreert hardware en software. Er zit geen “harde schijf” in waarop de software manueel kan geïnstalleerd worden, vaak zit de software geïntegreerd in de hardware, als vrijwel niet te wijzigen programma's. Soms kan de ingesloten software geüpdated worden, dan spreekt men van “ firmware”.

1.1.3 Voordelen en nadelen

Zo'n integratie biedt tal van voordelen in vergelijking met een “computer”.

  • 1. De verwerking gebeurt real time (beeld je maar eens in dat je auto zou werken op Windows),
  • 2. snel
  • 3. en verbruikt zeer weinig energie.
  • 4. Een embedded systeem is ook veel goedkoper.

Nadeel is dat de functionaliteit heel beperkt is. Je kan bijvoorbeeld geen tekstverwerker installeren in je koelkast of videomontagesoftware in je auto.

Het Leuvense IT-bedrijf EASICS ontwikkelde de beeldherkenningshardware waarmee de sorteermachines van de Belgische firma BEST zijn uitgerust.De hardware van EASICS herkent tegen een onwaarschijnlijk hoog tempo “ongewenste” elementen tussen bijvoorbeeld razendsnel voorbij rollende frieten, krenten, garnalen, spijkers of wat dan ook en activeert een luchtdrukstraal die het ongewenste element wegspuit. Een “multifunctionele” computer, hoe krachtig en snel ook, zou er niet in slagen om die taak zo snel af te handelen. Omdat de programmacode in de chip is gecodeerd, verloopt de verwerking hier onwaarschijnlijk snel.
Even bekeken volgens et IPO-model: input = beeld van camera, processing = herkennen van ongewenste elementen, output en feedback = verwijderen van ongewenst element.

Vaak worden embedded systemen met één bepaald doel voor ogen ontwikkeld, zijn ze heel “gespecialiseerd”, maar je kan ook herbruikbare microcontrollersontwikkelen... en dan zitten we bij de Arduinoaan het juiste adres als “startersmodel”.


Een eigenhandig gebouwde smartphone op basis van een Arduino-microcontroller.

1.1.4 Embedded systeem

Een “embedded systeem” bevat een sensorgedeeltedat informatie uit de werkelijkheid kan registreren. In een tweede fase kan het die informatie digitaliseren. Die digitale informatie moet verwerkt worden door de “microprocessor” of de firmware. In een laatste fase zal een “ actuator” bepaalde onderdelen aansturen of zorgen voor zichtbare of hoorbare output.

1.1.5 SoC's en microcontrollers

Naast de term “microcontroller” en “embedded system” duikt ook wel eens de term “system on a chip” (SoC)op. Een SoC (met een C wel te begrijpen), integreert alle componenten van een computer en/of elektronisch systeem op één enkele chip. SoC's worden veelvuldig toegepast in de markt van mobiele consumentenelektronica. Een “embedded systeem” bevat vaak een SoC.

Oeps, waar ligt dan de grens tussen een “microcontroller” en een “SoC”? De term “System on a chip” is in dat geval niet de beste keuze geweest. Immers, een “microcontroller” is vaak pas echt gebaseerd op één enkele chip, waardoor het beschikbare RAM-geheugen vaak onder de 100 kb blijft. Een SoC bevat vaak een veel snellere processor met meer werkgeheugen waardoor het in staat is om een besturingssystemen zoals Linux te draaien. Het is dus niet altijd echt één chip, want een SoC maakt vaak gebruik van externe geheugenchips (SD-kaartje, RAM...). Een modern besturingssysteem, hoe compact ook, heeft wel wat meer nodig dan 100 kb. Het begrip SoC verwijst dus eerder naar een zeer sterke integratie van de chips, waardoor kleinere systemen mogelijk worden.

1.2 Digitale “dingen”

Waarom zou je met zulke toestellen aan de slag gaan of er tijd in steken, want in wezen zijn ze veel trager dan een standaard “computer” of zelfs een goedkope smartphone? Embedded systemen en microcontrollers zijn aan een ware veroveringstocht bezig. Wellicht hoorde je de term “internet of things”al eens vallen. Ruwweg houdt dit in dat stilaan elk huishoudelijk toestel, maar ook auto's, bewakingscamera'sen domoticasystemenzulke embedded systemen aan boord hebben. Wanneer je al die dingen (things) aansluit op het internet, krijg je een allesomvattend netwerk van digitaal verbonden toestellen: het internet of things. We stellen ons hier even geen vragen over de gevolgen en gevaren voor de privacy en de ethiek.

Kortom, embedded systemen, SoC's en microcontrollers zijn niet meer weg te denken uit de wereld van vandaag en morgen. Be prepared!Wees voorbereid, want wie het kent, kan er zijn voordeel uit halen en zich behoeden voor al te grote 'schendingen' van zijn vrijheid en privacy. Hoe meer je erover weet, hoe beter je er mee kan omgaan, hoe beter je het systeem kan “hacken” (=uit elkaar halen en begrijpen).

1.3 Analoog naar digitaal

De fysieke wereld waarin wij leven gedraagt zich analoog. Natuurkundige fenomenen zoals licht, geluid, temperatuur ... kunnen voortdurend wijzigen. Een elektronisch apparaat zet signalen uit de omgeving (geluid, licht, warmte ...) om in elektrische signalen (spanningen, stromen ...). Net zoals een foto-elektrische cel licht omzet in een elektrisch signaal, zet een microfoon drukgolven in de lucht om in een veranderlijke elektrische spanning.
Een computer is een elektronisch systeem, maar niet elk elektronisch systeem is een computer;Een televisietoestel verwerkt net zoals een computer een binnenkomend signaal met behulp van elektronische onderdelen en toont die op het scherm. Maar dit betekent daarom nog niet dat een televisietoestel dan ook een "digitaal" systeem is; Digitale systemen verwerken alle invoer met behulp van binaire code. 

1.3.1 Sensoren

Zonder dat we het zelf goed en wel beseffen worden we omringd door sensoren. Je vindt ze in je mobiele telefoons (camera, microfoon, accelerometer ...), het toetsenbord en de muis van je computer, de thermostaat van de verwarming, in automatische lampen, het scherm van een tabletcomputer ... Als je na een nachtje stappen aan de kant wordt gezet door de politie, vind je ze zelfs in de alcoholtester (een chemische sensor). Omdat de opgewekte elektrische signalen vaak te zwak zijn om bruikbaar te zijn, bevat veel elektronica ingebouwde of aangesloten versterkers. Analoog houdt in dat de informatie als een continue golf of ‘stroom’ wordt opgeslagen. Zoals je weet, bestaat geluid in werkelijkheid uit een reeks voortdurende trillingen in de lucht, een golf met andere woorden. Bij een microfoon brengen de trillingen van de lucht een membraan 1 in beweging. Deze beweging wordt omgezet in een veranderlijk elektrisch signaal, dat opgeslagen kan worden op magneetbanden. Analoog betekent dus ‘naar analogie met de werkelijkheid’. Analoge signalen zijn erg onderhevig aan storingen of interferenties van bijvoorbeeld andere apparaten.

1.3.2 Actuatoren

Actuatorenvormen een ander onderdeel van een elektronisch systeem: zij zetten elektrische signalen om in andere signalen zoals mechanische kracht, geluid ... Een luidspreker is een bekend voorbeeld van een actuator. Hij laat de lucht trillen door eerst zelf te trillen. Zo zet een elektrische motor elektriciteit om in een mechanische beweging, een lamp en een beeldscherm zetten elektrische energie om in licht enzovoort.

Naast de invoer via sensoren en de uitvoer via actuatoren voert de elektronica zelf een aantal berekeningen, algoritmes of programma’s uit op de binnenkomende signalen. Elektronica kan naar analogie met de werkelijkheid het elektrische signaal continue bewaren, zoals dit bijvoorbeeld met geluid op een magneetband gebeurt. Toch kunnen hier wat fouten of afwijkingen optreden. Als je destijds een audiocassette te lang op een warm dashboard liet liggen, merkte je het aan de geluidskwaliteit!


Een klassieke audiocassette bewaarde geluid analoog op een magneetband .

1.3.3 Discretisatie

Elektronisch is nog wat anders dan digitaal , ook al hoor je de termen weleens door elkaar gebruiken. Het sleutelwoord bij digitaal is ‘ discretisatie ’ in ruimte en tijd.Wanneer we analoge informatie digitaliseren, plaatsen we een denkbeeldig raster over de fysieke wereld en meten we de binnenkomende signalen enkel op bepaalde tijdstippen, meestal op vaste intervallen. Dit gebeurt doorgaans zeer snel, want anders zouden we veel ‘informatie’ missen. Discretisatie in ruimte en tijd heet in het vakjargon ook wel bemonstering, maar is vooral bekend onder de Engelse benaming ‘sampling’. Een sample of een monster van een beeld noemen we een ‘picture element’ of ‘pixel’. Een digitaal systeem meet ook de signaalniveaus (discretisatie van de signaalwaarden), zoals de lichtintensiteit van een pixel.

1.3.4 Afspraken

Bij het bouwen van zo’n systeem moeten er vooraf afsprakengemaakt worden. Bij een afbeelding kan dit gaan om de hoeveelheid pixels die men horizontaal of verticaal wil meten, bij geluid over het aantal metingen per seconde. Een audio-cd bevat bijvoorbeeld 44100 samples of metingen per seconde (sample rate van 44.100 Hertz = 44,1 kHz). Elke sample of meting wordt uitgedrukt als een getal tussen 0 en een vooraf bepaalde maximale waarde. Hoe hoger die waarde, hoe groter het bereik en hoe nauwkeuriger het signaal kan worden gemeten en weergegeven. Wanneer we licht meten met slechts twee lichtintensiteitswaarden, bevat ons eindresultaat enkel wit of zwart.

1.3.5 Binair coderen, ruis en foutonderdrukking

Simpel gezegd werkt een elektronisch of digitaal toestel op basis van elektriciteit en die kent ruwweg maar twee toestanden: aan (1) of uit (0). Het lijkt dus op het eerste gezicht niet zo eenvoudig om getallen hoger dan de waarde 1 te meten of te bewaren in een digitale omgeving. Daarom maken digitale systemen gebruik van het binaire stelsel, een tweetallig getalsysteem dat alle getallen weergeeft met de symbolen 0 en 1.

Een binair cijfer of bit (binary digit) kan dus slechts twee vormen aannemen: een 0 of een 1. Een binair getal noemen we anders naargelang het bereik. Zo noemen we een getal van 8 bits een byte. Wij leren op school letterlijk tellen op onze vingers (digitus in het Latijn) en we gebruiken daarom niet voor niets een tiendelig of decimaal talstelsel. Daarom is het ook even wennen als we met binaire getallen aan het tellen gaan. Je leert meer over binaire getallen via deze link


Een bereik van 8 bits geeft 2 tot macht 8 (256) mogelijke waarden. Een audio-cd heeft een bereik van 16 bits of 32.768 mogelijke waarden. Deze vorm van discretisatie beïnvloedt in sterke mate de kwaliteit. Hoe lager het aantal beschikbare bits of hoe trager het bemonsteren gebeurt, hoe lager de kwaliteit. Een te hoog bereik is echter evenmin zinvol. Het menselijk oor kan de extra kwaliteit toch niet altijd waarnemen. Daarom probeert men vaak een gulden middenweg te vinden tussen kwaliteit en ‘beperkingen’,zoals opslagcapaciteit en doorvoersnelheid (bijvoorbeeld de snelheid van de internetverbinding). In onze tijd worden digitale gegevens ook opgeslagen en voor langere tijd bewaard.

Hoe gaat dit fysisch precies in zijn werk en welke voordelen biedt deze manier van opslaan? In een digitaal systeem bestaat elke waarde uit een reeks bitjes, die elk afzonderlijk slechts 2 geldige waarden kennen, namelijk 0 of 1. In een elektronische schakeling kunnen we dit zien als een verschil tussen bijvoorbeeld 0 en 1,8 Volt, op een cd als een minuscuul putje of net geen, op een harde schijf als een klein gebiedje dat al dan niet gemagnetiseerd is, op een flash-geheugenkaartje als een pakketje elektronen (elektrische lading) dat wordt vastgehouden in een transistor ...

Samengevat betekent ‘digitaal’ dus dat we de informatie bewaren als een reeks binaire getallen.Een geluidsgolf kunnen we bijvoorbeeld weergeven als een reeks getallen met een bepaalde grootte. Als we die getallen op een grafiek zetten, zien we de oorspronkelijke golf weer verschijnen. Digitale informatie wordt altijd met binaire en niet met decimale getallen weergegeven. In het binaire stelsel wordt elk getal voorgesteld als een combinatie van nullen en enen. Binaire getallen zijn uitermate geschikt om door elektrische schakelingen of bedrading te sturen omdat die enkel maar een aan-toestand (1) en uit-toestand (0) herkennen. In een analoog systeem kan elke gewenste waarde tussen een bepaalde ondergrens en bovengrens worden voorgesteld.

Als er ruisoptreedt door bijvoorbeeld slijtage op een magneetband of een elektromagnetische storing, kan het oorspronkelijk signaal niet meer onderscheiden worden van de ruis. De ruis die er achteraf bijgekomen is, heeft de oorspronkelijke signaalniveaus immers aangetast. Ook in een digitaal systeem kan ruis optreden. Een kras in een optische schijf zoals een cd kan putjes minder diep maken of elektromagnetische storingen kunnen bepaalde zones op een harde schijf demagnetiseren. Toch kan over het algemeen het oorspronkelijke niveau hersteld worden (als de storing niet te groot is) omdat elke bit slechts twee geldige waarden heeft: het is ofwel 1 ofwel 0 en daaruit moet het systeem zelf kiezen. Een kras kan bij wijze van spreken van 0 een 0,3 maken, maar die waarde ligt dichter bij de 0 dan bij de 1. Enkel een 0,5 zou een twijfelgeval kunnen worden. Als de schade door slijtage, ruis of storingen dus niet te groot is, kan een digitaal systeem de oorspronkelijke informatie of kwaliteit volledig herstellen. Maar zelfs in het geval van grote schade kan men door codeertechnieken (het uitrekenen van bepaalde controlegetallen over groepen van bits) de fouten toch nog herstellen (uiteraard binnen bepaalde grenzen). Sommige systemen maken gebruik van symbolen die meer dan twee waarden kunnen aannemen, waarbij één geheugencel 2 of 3 bit aan informatie kan bevatten. Dit soort transistors houden pakketjes elektronen van 4 of 8 verschillende (nominale) groottes vast. Zulke systemen zullen echter sneller falen bij kleine storingen of ruis. Toepassingen die een hoge betrouwbaarheid vereisen (zoals medische implantaten of ruimtevaart) zullen daarom 1 bit-cellen gebruiken. Digitalisering biedt nog tal van andere voordelen. Zodra een signaal is gedigitaliseerd, kan het makkelijk bewerkt en aangepast worden. Voor het toepassen van een filter op een afbeelding hebben we bijvoorbeeld niet langer een speciaal onderdeel of toestel nodig, dit kan met een computerprogramma. Dezelfde geheugendragers kunnen gebruikt worden om verschillende vormen van informatie te bewaren: foto’s, tekst, muziek, beeld, programma’s …

1.3.6 Van digitaal naar analoog

Pulsbreedtemodulatie (PWM of pulse width modulation)is het begrip als het gaat om het omzetten van digitale signalen naar analoge signalen. Cool, echt een begrip om mee uit te pakken aan de toog van je stamcafé, maar je kan best toch zorgen dat je dan tenminste weet waarover je het hebt. Zeker als die onbekende man op de hoek van de toog een ingenieur blijkt te zijn. Ben je er klaar voor?

Stel dat je dit boek nu niet zou lezen, maar dat je naar de audioversie ervan zou luisteren, dan zou het geluid van mijn opgenomen stem de lucht laten trillen. De luchtdeeltjes zouden als een voortdurend wijzigende golf je oren bereiken, met steeds wisselende pieken en dalen: een analoog geluidssignaal, naar “analogie” met de werkelijkheid. Nochtans werkt die luispreker op basis van elektrische signalen die nu eens uit en dan weer aan kunnen staan. Ofwel stuur je een pulsje stroom, ofwel niet, want elektriciteit beweegt nu eenmaal niet zoals een golf zeewater. Het is het een of het ander bij elektriciteit. De stroom staat aan of uit, 1 of 0. Hoe kan je dan met elektrische stroom een geluidsgolf genereren, een motor zachter laten draaien, een LED-licht dimmen?

Je kent het antwoord al, met PWM! Maar hoe gaat dit nu in zijn werk?Met PWM moduleren we de stroom. We schakelen bliksemsnel tussen 5V en 0V. Stel dat je de voltage de helft van de tijd instelt op 5V en de helft van de tijd op 0V dan krijg je een gemiddelde stroom van 5V of een “duty cycle” van 50%. Laat je de stroom 10% van de tijd op 5V staan, dan krijg je gemiddeld 0.5V. Als je op deze manier een motor aanstuurt, zal de motor langzamer draaien bij een lagere duty cycle. De motor krijgt dan wel zijn maximale spanning, maar niet continu. M.a.w. als je de schakelaar continu aan laat staan, zal je motor constant snel draaien, je LED-licht continu “fel” branden. Als je snel aan en uit pulst, zal de motor zachter beginnen draaien en je licht dimmen.

1.3.7 Programmeerbare automaten zijn zeer oud (randinformatie)

Het binaire talstelsel werd “bedacht” door de wiskundige en filosoof Gottfried Wilhelm Leibniz (1646– 1716), een tijdgenoot van het onovertroffen genie Isaac Newton (1643–1727). In zijn tijd zag niemand het nut in van zo’n binair talstelsel en hij zelf gebruikte het vermoedelijk enkel in filosofische discussies over godsdienst: de 1 zou daarbij staan voor het bestaan van God en de 0 voor de afwezigheid van God. Andere vondsten van Leibniz, zoals het ‘is gelijk aan’-teken (=) of de dubbele punt bij delingen (:), raakten wel ingeburgerd. Het binaire getalsysteem werd in de eerste helft van de 20e eeuw dankbaar opgevist voor gebruik in de eerste digitale computers.

Ook al was het binaire talstelsel nog niet uitgevonden, toch bestond het “digitaal” programmeren van machines al veel langer. Heron van Alexandrië bouwde tweeduizend jaar geleden automatische theaters met gewichten, touwen, assen en pinnen. Aan het ene uiteinde van het touw bevestigde hij een gewicht, dat hij boven op een met tarwekorrels gevulde cilinder plaatste. Door een sleufje onder in de cilinder open te trekken, vloeiden de korrels weg. Hierdoor begon het gewicht met enige vertraging te zakken. Aan de andere kant hingen twee touwen. Elke touw was rond een afzonderlijke as (de linker en de rechter vooras) gewikkeld. In beide assen waren op gelijkmatige afstanden gaten geboord. Het zakkende gewicht trok niet alleen aan de touwen, maar liet de beide assen ook draaien. De machine kon eenvoudig geprogrammeerd worden door in de gaten pinnen te plaatsen. Als je een touw rond een bepaalde pin liet teruglopen, kon je een van beide assen op elk gewenst moment in de andere richting laten roteren. Net zoals in moderne programmeertalen slaagde Heron er ook in om een ‘timer’-functie in te bouwen. Hiervoor plakte hij met was een stuk van het touw vast aan de as. Het zakkende gewicht trok het was stilaan los. Als het touw eenmaal was losgekomen, begon de as weer te roteren.


Je zou de instructies voor Herons robot kunnen uitschrijven in de code voor Lego® Mindstorms- robots:

task main(){
OnFwd(OUT_A,75);
OnFwd(OUT_B,100);
Wait(3000);

De OnFwd-instructie laat de motor naar keuze (A of B) vooruitbewegen. De Wait-instructie laat het toestel voor een bepaalde duur (milliseconden) halt houden. Uiteraard schreef Heron geen programmeerinstructies. Ze waren vastgelegd in zijn machine, maar op zo’n manier dat je het toestel kon herprogrammeren door de pinnen te verplaatsen. Het programma werd ‘opgeslagen’ in de assen met wat we binaire instructies zouden kunnen noemen. Een pin staat voor een 1, een gat zonder pin voor een 0 (of omgekeerd). Het automatische theater van Heron reed volkomen zelfstandig het podium van het theater op. Daar stopte het en toonde een toneelstuk van mechanische poppen, die eveneens door een mechanisme van pinnen, gewichten, touwen, assen, tandwielen en hefbomen werden aangedreven. Het theater was voorzien van decorwissels en geluidseffecten. Door op een bepaald moment een sleuf open te trekken, vielen loden ballen op een trom, wat het geluid van donder simuleerde.

Wellicht bestond de techniek voor het programmeren van toestellen al langer en heeft Heron het niet zelf bedacht. De techniek om toestellen te programmeren dook ook op bij Islamgeleerden, in middeleeuwse klokken, bij Leonardo da Vinci. In de 18e eeuw paste men de techniek enigszins aan door de cilinders met pinnen te vervangen door kaarten met gaten (ponskaarten). Men begon ze in te zetten voor het automatisch weven van kleren in weefgetouwen (Jacquard). De techniek van de ponskaart als middel om gegevens of programma-instructies te bewaren, bleef in gebruik als opslagmedium voor computers tot in de jaren 1980.

 Een ponskaart voor de opslag van geprogrammeerde muziek (19e eeuw).

1.4 Microcontrollers en SoC's voor doe-het-zelvers

1.4.1 Arduino

De Arduino is niet enkel een microcontroller. Het is een speciaal ontworpen bord voor het programmeren en het maken van “prototypes” met Atmel-microcontrollers. Als je er al eentje hebt aangeschaft, zal je ondertussen wel weten dat het goedkoop is. Voor een kleine 25 euro haal je een Arduino UNO in huis. Bovendien is het aardig makkelijk om mee te werken. Je sluit het via USB aan op je computer. Arduino-programma's schrijf je met een gratis stuk software. (http://arduino.cc/en/Main/Software).

De Arduino krijgt stroom via een USB-verbinding, maar kan ook los van de computer functioneren via een netadapter of batterijen. De Arduino meldt zich bij uw computer aan als een “virtuele seriële poort”. Als je code schrijft, kan je ze met een eenvoudige klik op de knop uploaden naar de Arduino. De standaard Arduino beschikt over 32 KB flashgeheugen om je code te bewaren. Dat is niet veel, maar ruim voldoende voor de meeste projecten.

Een Arduino telt 13 digitale en 6 analoge pins om externe hardware en sensoren aan te sluiten. Voor wie wat meer thuis is in de elektronicawereld: het bord heeft ook een ICSP-connector waarmee je de Arduino rechtstreeks als een serieel toestel kan aanspreken. Via deze poort kan je de Arduino “herstarten” (bootload) wanneer de chip niet meer met je computer wil “spreken”.

Afhankelijk van het project dat je wilt bouwen, kan je extra bordjes, sensoren of uitvoerapparaten op de Arduino aansluiten of in de pins “klikken”. Wanneer je een gewenst onderdeel aankoopt, vind je op de website van de fabrikant over het algemeen het schema voor het bouwen van de hardware-applicatie en de benodigde code. Controleer dit vooraf zodat je niet voor ongewenste verrassingen komt te staan. Houd er ook rekening mee dat je voor sommige modules met een soldeerbout overweg moet kunnen.

Sensoren

Gyroscoop, accelerometer, ultrasone sensor, GPS, IR-afstandssensor, verstelbare IR-sensor, bewegingssensor

Shields

Wifi, Ethernet, Motor, Color LCD, AM&FM­ontvanger, VoiceBox (voice en sound synthesizer), Musical Intrument, Audio Player, Joystick, Xbee

Modules en adapters

Voide recognition, radiocommunicatie, Xbee, Bluetooth, Wiichunk­adapter, SD­ lezer, Power over ethernet­module, GSM­module

1.4.2 Wiring

Wiring is de naam van een hardwareproject, een soort broertje of zusje voor Arduino. Meer informatie vind je op . Net zoals Arduino is Wiring een open-source elektronica prototyping platform. Wat open source is, leer je in een later hoofdstuk.
Je kan er op heel eenvoudige manier een “prototype” van een programmeerbare elektronische schakeling mee bouwen.

1.4.3 Raspberry Pi

De Raspberry Pi is een minicomputer (ook wel een singleboardcomputer genoemd) met een ARM-processor die ook dienst kan doen als microcontroller voor kleine elektronicaprojecten. Vermits het een gewone computer is, kan je er ook randapparatuur zoals een muis en toetsenbord (via USB), een microfoon, luidspreker of beeldscherm (TV via HDMI) op aansluiten. Een hele rits Linux-distributies (maar ook bijvoorbeeld Risc OS en Plan 9) zijn geschikt om op de Pi geïnstalleerd te worden. Het toestel kan ingezet worden als fileserver, NAS, mailserver... Voor een kleine 50 euro koop je een Raspberry Pi wat mede heeft bijgedragen tot zijn gigantische succes.


Een Raspberry Pi met een Linuxbesturingssysteem via HDMI aangesloten op een televisie.

1.4.4 Intel Galileo

Processorfabrikant Intel keek al snel met groeiend ongenoegen naar het succes van de op een ARM-processor gebouwde Raspberry Pi. Daarom lanceerde het bedrijf zijn eigen minicomputer aan onder de naam Intel Galileo. Het toestel draait op de energiezuinige Quark x1000-SoC.

Omdat de Raspberry Pi ook kan gebruikt worden voor elektronicaprojecten zag Intel de Arduino als een nuttige bongenoot in de zijn "oorlog" tegen het ARM-geweld. De Galileo is daarom niet alleen compatibel met zijn "Pentium Instruction Set Architecture", maar ook met de Arduino-bibliotheken en IDE.

1.4.5 Little bits

Wie toch zijn eigen elektronica wil “programmeren” en samenstellen zonder één letter code te schrijven of met kabels of soldeerbouten aan de slag te moeten gaan, moet zeker eens kijken naar Little bits. Met de eenvoud van Lego bouw je met Little bits coole elektronicaprojecten. Je klikt de diverse onderdelen poepsimpel via kleine magneetjes aan elkaar en klaar is kees.


1.5 Oefeningen

Audacity: Tijdens de les digitaliseren we audio met het open sourceprogramma Audacity ( www.audacityteam.org). We bekijken hoe het audiosignaal er in digitale vorm uitziet.

Adobe Photoshop / GIMP:We zetten een foto om in zwart-wit en verlagen het aantal pixels drastisch. We bekijken hoe discretisatie aan het werk is gegaan.

http://www.ardeco.be/sirk/screen.html:Pixelweergave met een raster. Hoe stuur je boodschappen door in binair formaat?

Sporen en privacy

Sporen en privacy


Algoritmes

3.5 Algoritmes die ons (digitale) leven dirigeren

Ongetwijfeld heb je het woord al eens gehoord: een algoritme. Het heeft niks met ritmische muziek te maken alhoewel Shazam wel algoritmes gebruikt voor patroonherkenning in muziek. Google gebrukt het PageRank-zoekalgoritme en wanneer je naar een MP3-muziekbestand luistert dan is dit eerst met een compressie-algoritme tot een relatief klein bestand herleid vooraleer het op je mediaspeler is beland. Algoritmes spelen een cruciale rol in de verwerking van big data. Algoritmes zijn in de digitale wereld alomtegenwoordig, maar wat zijn het eigenlijk? Een nette verklaring van het begrip vinden we op Wikipedia:

“(een algoritme) is een eindige reeks instructiesdie vanuit een gegeven begintoestandnaar een beoogd doelleiden. Algoritmen staan in beginsel los van computerprogramma's, al worden voor de uitvoering van algoritmen vaak computers gebruikt. Het doel van een algoritme kan van alles zijn met een duidelijk resultaat. De instructies kunnen in het algemeen omgaan met eventualiteiten die bij het uitvoeren kunnen optreden. Algoritmen hebben in het algemeen stappen die zich herhalen (iteratie) of die beslissingen (logica of vergelijkingen) vereisen om de taak te voltooien.” 1

3.5.1 Sorteeralgoritmes

In wezen gaat het om een stappenplan waarvan je weet dat je tot een bepaald resultaat zal leiden. Het gaat dus verder dan lukraak proberen een bepaald resultaat te bereiken. Je weet heel goed welke stappen je na elkaar moet zetten om tot een resultaat te komen. Op school leer je bijvoorbeeld woordjes alfabetisch rangschikken. Dat doe je in eerste instantie door naar de eerste letter te kijken. Bevatten veel woorden dezelfde beginletters, dan rangschik je die woorden door naar de tweede letter en vervolgens naar de volgende letters te kijken. Rangschikking vereist dus een algoritme, een strikt stappenplan om tot het beoogde eindresultaat (een alfabetische volgorde) te bereiken. Algoritmes blijven dus niet beperkt tot computerwetenschappen, maar je vindt ze al een “eeuwigheid” terug in de wiskunde. In het tweede millennium voor Chr. gebruikten de Babyloniërs algoritmes voor het berekenen van machten en vierkantswortels.

Het alfabetisch rangschikken van woorden en het ordenen volgens grootte van getallen lijkt voor ons erg makkelijk. Maar het vraagt wel een stappenplan in ons hoofd, ook al doe je het na een tijdje zonder na te denken. Hoe beter het algoritme, hoe sneller de procedure. Dit soort algoritmes wordt reeds van in de beginjaren van de computer gebruikt in de computerwetenschappen. John von Neumann bedacht het “sort merge”-algoritme in de 1945. Het sorteert gegevens door het splitsen, ordenen en weer samenvoegen (merge) van data. Tony Hoare bedacht in 1959 het Quicksort-algoritme, dat zoals de naam al doet vermoeden, sneller werkt dan “sort merge”. 2 In 1964 bedacht J.W.J. Williams het “heapsort”-sorteeralgoritme. 3

Zonder dit soort “sorteeralgoritmes” zouden heel wat moderne computertechnieken zoals data mining, AI, linkanalyse... ondenkbaar zijn.

3.5.2 Conversie en compressie

De het Fourier-transformatie-algoritme en de Fast Fourier-transformatie of het FFT-algoritme liggen aan de basis van heel wat compressie-algoritmen zoals JPG en MP3. Een Fourier-tansformatie zet een geluidssignaal of lichtintensiteit om in een golffunctie. Het internet, WiFi, een smartphone, computer, router, communicatiesatellieten enz., zo wat alle toestellen waarin een soort computer aanwezig is, gebruikt het deze algoritmen. Het meet analoge signalen doorheen de tijd en tekent die uit als een golf op basis van de gemeten frequenties. Door signalen op te zetten in (golf)functies, kan de intensiteit van de golf eveneens getransformeerd (vervormd) worden. Het FFT-algoritme wordt bijvoorbeed gebruikt bij afbeeldingsfilters waarbij men de intensiteit van kleuren of belichting 'transformeert'. Bij compressie worden lage intensiteitsverschillen weggegooid waardoor de bestandsgrootte erg verkleind.

"Fourier-transformaties worden gebruikt bij het omzetten van analoge signalen in digitale data en worden onder meer toegepast bij signaalverwerking, maar spelen ook een rol bij de compressie van beelden. Een complex signaal wordt met fft gereduceerd tot een aantal eenvoudig digitaal te representeren componenten. Daarvoor wordt een analoog sample opgedeeld in kleine stukjes, waarna de stukjes worden geanalyseerd en geconverteerd naar een digitaal signaal." 4

Compressie-algoritmes spelen een bijzonder belangrijke rol. Ze zorgen ervoor dat data kleiner worden, maar vaak gaat dit gepaard met kwaliteitsverlies. De algoritmes maken een afweging tussen kwaliteit en kwantiteit. In 3.2.5 (Compressie) leerde je al meer over de belangrijkste compressie-algoritmes voor afbeelding. In deel 6.2.7 (Codecs en containers) lees je meer over compressie van film.

3.5.3 Foutcorrectie

Het klinkt in de eerste plaats al indrukwekkend, het “ Proportional Integral Derivative Algorithm” maar wat het doet is al even tot de verbeelding sprekend. Een PID-controllerberekent constant foutwaardes als het verschil tussen de gemeten signaalwaarde en het gewenste resultaat en werkt vervolgens de fout weg. PID-controllers worden in de industrie toegepast, maar ook in meer populaire toepassingen. Zangers zingen in een opnamestudio niet altijd netjes op de toon, doorheen een zangpartij zitten ze vaak wel eens net boven of net onder de juiste toon. Dat wil nog niet zeggen dat ze ronduit vals zingen, maar ze zitten zelden loepzuiver op de toon. Autotuningzorgt ervoor dat al die foutjes verdwijnen in de uiteindelijke gemixte opname. Het lied “Believe” van de zangeres Cher zou de eerste popsong zijn die van autotuning gebruik heeft gemaakt. Je merkt meteen het verschil als je naar opnames uit de jaren 1960 of 1970 luistert en die vergelijkt met opnames uit de digitale periode vanaf 1984. Beluister bijvoorbeeld eens het album “Communique” van Dire Straits en het loepzuivere digitale geluid van “Brothers in Arms” van diezelfde groep. Niet dat we Dire Straits en Mark Knopfler “verdenken” van autotuning, maar de digitaliseringsalgoritmes hebben een blijvende “stempel” gedrukt op alle opnames vanaf de komst van de CD.

3.5.4 Dijkstra

Het Dijkstra-algoritme is vooral bekend als het kortste pad-algoritme. Het beschrijft de kortste afstand tussen twee punten.

“Het algoritme van Dijkstra wordt gebruikt door verschillende internetprotocollen, voor het vinden van de kortste route tussen computers of routers. Het algoritme van Dijkstra geeft gegarandeerd het kortste pad, als er überhaupt een pad tussen A en B bestaat, maar kan hier wel lang over doen. De snelheid van het algoritme is afhankelijk van de manier waarop de punten en lijnen opgeslagen zijn in het geheugen van de computer.” 5

3.5.5 Linkanalyse

Welke links bovenaan verschijnen in Googleszoekresultaten wordt bepaald door het PageRank-algoritme. Facebooktoont bij iedere gebruiker een andere newsfeedgebaseerd op de “vrienden” met wie je het meest contact hebt (op Facebook dan toch), berichten die de meeste “likes” hebben gekregen enz. Wat je te zien krijgt, hangt dus af van een heleboel factoren en wordt bepaald door een linkanalyse-algoritme. Uiteraard verschillen de algoritmen maar de basis voor linkanalyse werd gelegd in 1976 door Gabriel Pinski en Francis Narin.

“Who uses this algorithm? Google in its Page Rank, Facebook when it shows you your news feed (this is the reason why Facebook news feed is not an algorithm but the result of one), Google+ and Facebook friend suggestion, LinkedIn suggestions for jobs and contacts, Netflix and Hulu for movies, YouTube for videos, etc. Each one has a different objective and different parameters, but the math behind each remains the same.

Finally, I’d like to say that even thought it seems like Google was the first company to work with this type of algorithms, in 1996 (two years before Google) a little search engine called “RankDex” , founded by Robin Li, was already using this idea for page ranking. Finally Massimo Marchiori, the founder of “HyperSearch”, used an algorithm of page rank based on the relations between single pages. (The two founders are mentioned in the patents of Google).” 6

3.5.6 Suggesties?

Wanneer je op twee verschillende computers van twee verschillende “mensen” dezelfde zoekterm invoert in Google krijg je vaak andere zoekresultaten. Googles PageRank baseert de zoekresultaten immers ook op uw zoekgeschiedenis en toont op basis daarvan ook andere advertenties via het Google Adwords-algoritme. Wanneer je een zoekterm begint in te voeren toont Google Suggest reeds een reeks mogelijkheden waaruit je een optie kan selecteren. Ook iTunes, Amazon en Netflix tonen op basis van uw zoekgeschiedenis en aankopen andere producten die u wellicht interesseren. Eli Pariser noemt dit “informatie determinisme”. De gebruiker zit in een soort van “filter bubbel” waar hij zelf voor een deel de controle over verliest. Je kan dus niet zelf meer kiezen wat je te zien krijgt, algoritmes bepalen dit voor u. Vraag is of je, puur uit marketingoogpunt, op die manier geen potentiële kopers van bepaalde producten mist.

Online dating is eveneens een voorbeeld van een veelgebruikte dienst die op basis van suggestie-algoritmes functioneert. Het matching-algoritme van OKCupid (een online datingdienst) werd afgeleverd door de Harvardwiskundige Christian Rudder. Het maakt een “ruwe” match op basis van gemeenschappelijke interesses. Vraag is natuurlijk of iemand met gelijkaardige interesses sowieso de beste partner is. Daarom berekent het algoritme eveneens hoe belangrijk elke vraag is voor de andere partij.

3.5.7 Veiligheid

Steeds meer computergebruikers plakken hun webcam af met een stukje plakband, iedereen weet dat je privacy wel eens kan geschonden worden door al je internetavonturen. Toch rekenen we wel op veiligheid als we online bankieren of wanneer we een reis boeken via Booking.com en onze creditcardgegevens invullen in een App Store of in PayPal. Zonder dit gevoel van zekerheid en veiligheid zou je wel gek moeten zijn om je bankkaartgegevens ergens achter te laten. Het RSA-algoritme(ooit geschreven door de firma RSA) en het Secure hash-algoritmezorgen ervoor dat onze data veilig en versleuteld worden uitgewisseld tussen onze thuiscomputer en de servers van banken en online winkels. Een ander belangrijk algoritme in de wereld van de cryptografie is het Integer factorization- algoritme.

3.5.8 Controle en voorspelling

In 1948 schreef George Orwell het boek “1984” waarin hij scherpe kritiek leverde aan het adres van de USSR. Hij schetste

“een onmenselijke dictatoriale eenpartijstaat die in alle opzichten volledig beheerst wordt door de Partij. De alom aanwezige leider van de Partij en het land wordt Big Brother genoemd. Iedere bewoner van het land wordt continu in de gaten gehouden via camera'sdie zelfs in de huizen zijn geïnstalleerd. Dit gebeurt onder de slogan ‘ Big Brother is watching you’ (‘Grote Broer houdt je in de gaten’).” 7 Ondertussen leven wij in het westen niet in dictatoriale eenpartijstaten, maar Big Brother lijkt heel reëel. Ieder van ons wordt in de gaten gehouden, zij het niet door mensen, maar door algoritmes. Vanuit de USA houdt het National Security Agency (NSA) en zijn internationale partners (Five Eyes: US, Australië, Canada, Nieuw-Zeeland, Groot-Brittannië) wereldwijd miljoenen mensen in de gaten. Ze monitoren telefoongesprekken, SMS-berichten, e-mailberichten, webcambeelden, GPS-locaties enz. De hoeveelheid verzamelde informatie is veel te groot om te laten analyseren en interpreteren door mensen. De analyse gebeurt automatisch met behulp van krachtige algoritmes.

Sommige algoritmes zoals IBM's CRUSH, gaan nog een stukje verder. CRUSH of “ Criminal Reduction Utilizing Statistical History” zorgt voor “predictive analysis”en is in hoofdzaak bedoeld om misdaden te voorkomen. De politiediensten van Memphis konden de misdaadcijfers met 30% laten teruglopen dankzij CRUSH. Het aantal gewelddadige misdrijven liep sinds 2006 terug met 15%. Op basis van statistische gegevens, data-aggregatie en algoritmes, toont de software criminele hot spots op een kaart. Politie-eenheden kunnen op de manier pro-actief ingeschakeld worden en bij wijze van spreken aankomen voor een misdaad plaatsvindt. In de toekomst zullen criminelen heel snel opgespoord kunnen worden dankzij internetactiviteit, GPS en biosignaturen, verdacht gedrag...

“In the future, these systems will largely take over the work of analysts. Criminals will be tracked by sophisticated algorithms that monitor internet activity, GPS, personal digital assistants, biosignatures, and all communications in real time. Unmanned aerial vehicles will increasingly be used to track potential offenders to predict intent through their body movements and other visual clues.” 8

De film Minority Report van Steven Spielberg uit 2002 toont al een glimp van waartoe dit in de toekomst kan leiden.

Algoritmes voor predictieve analyse zijn reeds lang in gebruik in de beurswereld. De analyse van razendsnel voorbijvliegende transacties gebeurt met behulp van slimme algoritmes. Soms kloppen de predicties niet, zoals bij de “Flash Crash” van 2010.

3.5.9 Dobbelen

Als je dobbelt met een dobbelsteen of de lotto speelt, speel je letterlijk met “toeval”. Een computer kan eveneens een lukraak getal genereren. In de meeste programmeertalen kan je de functie om een random getal te genereren eenvoudig oproepen. Random-getalgenerators zijn belangrijk in beveiliging en cryptografie, games, AI enz.

3.6 Mechanische, elektronische en digitale computers

Rekenen kost veel te veel tijd, tijd die je aan aangenamer bezigheden kan besteden. Dat merkte men ook bij de Amerikaanse volkstelling van 1880: 500 ambtenaren hadden 7 jaar lang de handen vol om alle gegevens te verwerken. Herman Hollerith (1860–1929) was ambtenaar bij het landelijk bureau voor statistiek. Hij zag in dat je met de automatische verwerking van ponskaarten veel sneller zou kunnen werken. In 1890 introduceerde hij zijn Hollerithmachine. Gegevens zoals geslacht, leeftijd en nationaliteit van elke inwoner werden op ponskaarten opgeslagen. De machine telde en sorteerde! Met behulp van 42 machines slaagden hetzelfde aantal ambtenaren erin om de klus op een maand te klaren. In 1939 startte IBM met de ontwikkeling van een rekenmachine ,die vijf jaar later onder de naam Automatic Sequence Calculator (Mark I) het levenslicht zou zien. Het toestel werd samen met Harvard University ontwikkeld en was maar eventjes 15 meter lang en 2,5 meter hoog. De Duitser Konrad Zuse (1910– 1995) kende het werk van Babbage niet toen hij van start ging met zijn eigen rekenmachine, die volgens het binaire talstelsel van Leibnizwerkte. Zijn eerste model (Z1) gebruikte nog mechanische schakelingen, maar beschikte wel al over een geheugen. Stilaan begon hij te experimenteren met elektromechanische verbindingen, wat resulteerde in de Z3, de eerste computer waarbij zowel het geheugen als de processor elektromagnetisch functioneerde. Het binaire talstelsel volstond niet voor de verwerking van gegevens. Een elektronische schakeling levert een 1 wanneer er een stroomstoot doorgaat en een 0 wanneer dit niet het geval is. Bij computers is het van belang meerdere schakelingen te kunnen combineren. Soms mag een stroomstoot pas worden doorgegeven wanneer meerdere schakelaars op 1 staan, in andere gevallen volstaat het dat een van beide schakelaars een stroomstoot doorgeeft. De benodigde wiskunde werd geleverd door het werk van de Schotse wiskundige George Boole (1815–1864). Hij schreef in 1847 een boek waarin hij het binaire talstelsel combineerde met de logische verbindingen and, or, not. Voor de rekeneenheden van computers leverde dit de gepaste oplossing om meerdere verbindingen te kunnen combineren. De Brit Alan Turing (1912–1954) ontwikkelde een theoretisch model voor een ‘computer’ onder de naam turingmachine. Deze Logical Computing Machine bleef bij een gedachte-experiment. Turing werd vooral beroemd omdat hij tijdens de Tweede Wereldoorlog de geheime Enigma- code kon kraken. Hiervoor ontwierp hij samen met Tommy Flowers (1905– 1998) de Colossus-computers, die voldoende rekencapaciteit hadden om de Duitse codes te kraken. In 1952 werd hij gearresteerd op verdenking van homoseksualiteit en tot een experimentele chemische castratie veroordeeld. Op 7 juni 1954 werd hij levenloos teruggevonden. Hij zou zelfmoord hebben gepleegd door te bijten in een met cyanide vergiftigde appel. Volgens de legende staat deze appel symbool voor het logo van de Amerikaanse computerfirma Apple. Over Turings dood deden al snel wilde verhalen de ronde. Volgens één complottheorie was Turing om het leven gebracht door de Britse geheime dienst omdat hij door zijn werk tijdens de oorlog op de hoogte was van veel staatsgeheimen. De Hongaar John von Neumann (1903–1957) tekende kort na de oorlog de architectuur uit voor computers. Een computer moest beschikken over een invoereenheid, een processor voor de verwerking van de invoer, een uitvoereenheid en een geheugen voor de opslag van data. De gegevens en de programma’s moesten binair (op basis van het talstelsel van Leibniz) worden opgeslagen. In 1945 bouwde hij zijn eerste edvac-computer, die echter duidelijk was afgekeken van een vroeger model van de Amerikaan John Atanasoff (1903–1995). Omdat het patent niet goed was geregeld, konden anderen met zijn ideeën aan de haal gaan. Hierdoor stond zijn toestel ook ongewild model voor de eniac (Electronic Numerical Integrator and Calculator) van John Mauchly (1907–1980) en John Eckert (1919– 1995). Zij presenteerden vol trots hun toestel als de eerste elektronische digitale computer. Dankzij de elektronenbuizen was de rekencapaciteit enorm vergroot, maar de buizen maakten het toestel ook erg kwetsbaar. Een elektronenbuis of vacuümbuis kan elektrische signalen versterken of nullen en enen doorgeven. De Mark I maakte voor zijn schakelingen gebruik van elektrische relais, die toelaten een grote stroom aan of uit te zetten met een kleine stroom. Hierdoor waren ze erg geschikt voor gebruik in computers. Maar het resulteerde wel in een zeer groot toestel met meer dan 700.000 onderdelen en 80 kilometer elektrische draden. In 1879 had Thomas Edison de elektrische gloeilamp uitgevonden. Hij leidde de stroom door een stukje verkoold katoen, waardoor het begon te gloeien en licht afgaf. Om te voorkomen dat de draad volledig verbrandde onder invloed van de lucht, plaatste hij het in een luchtledige glazen bol. Veel onderzoekers begonnen te experimenteren met de mogelijkheden van de lamp en dit leidde tot onder meer de radiobuis en de elektronenbuis, die ook perfect bruikbaar bleek als schakelaar in computers. Een relais bevatte veel bewegende onderdelen en zorgde voor relatief lange schakeltijden. Omdat een kleine wijziging in de elektronen een grote verandering kan veroorzaken in de doorgelaten stroom, was een elektronenbuis perfect bruikbaar als versterker. De ENIAC bevatte 18.000 buizen en was in alle opzichten sneller dan de Mark I. Toch had een elektronenbuis ook heel wat nadelen. Ze was niet alleen duur en erg breekbaar, maar slorpte ook massa’s energie op. De komst van de transistor in 1948 loste alle problemen op. De eerste patenten op een transistor dateren al uit 1928, maar lijken nooit in de praktijk te zijn omgezet. De transistor van William Bradford Shockley (1910–1989), John Bardeen (1908–1991), en Walter House Brattain (1902–1987) zou echter al snel de elektronenbuis verdringen. De transistor was veel kleiner, goedkoper en betrouwbaarder dan de elektronenbuis. Bovendien verbruikte hij minder elektriciteit en produceerde minder warmte. Net zoals een elektronenbuis is de transistor (transfer­resistor) een versterker, maar kan hij ook nullen en enen doorgeven. Jack Kilby (1923–2005) van Texas Instruments voegde in 1958 een tiental transistors samen in één geïntegreerde schakeling. Tegelijkertijd kwam Robert Noyce (1927–1990) van Fairchild Semiconductor met een soortgelijk circuit op de proppen. Het kreeg al snel de naam ‘ic’ (integrated circuit), maar is bij het grote publiek vooral bekend geworden onder de naam ‘chip’.

Sindsdien is de chip uitgegroeid tot het basisonderdeel van elektronische apparaten zoals de computer.Het aantal transistors op een chip zou steeds maar toenemen. Bovendien werden de transistors alsmaar kleiner, waardoor een chip in onze tijd al snel miljoenen tot zelfs meer dan een miljard transistors telt. Het groeiende aantal transistors heeft ertoe geleid dat ook de rekenkracht van computers enorm is toegenomen. Volgens de befaamde wet van Moore(Gordon Earle Moore, 1929) zou de benodigde oppervlakte voor één transistor om de twee jaar halveren. Elke twee jaar kwam er dus een nieuwe ‘chiptechnologiegeneratie’ met transistors die slechts half zo groot zijn als die van de vorige generatie. Uiteraard kan dit niet oneindig doorgaan. Men kan immers niet kleiner gaan dan de grootte van een atoom.Lange tijd daalde ook de prijs van nieuwe transistors, maar ook daaraan komt stilaan een einde. De initiële investeringen voor het ontwerp van een chip zijn door de miniaturisatie zo hoog geworden dat de prijzen enkel nog zakken bij immense productievolumes. Van grote invloed op de miniaturisatieis de consumentenelektronica met steeds lagere prijzen. De schaling leidt er ook toe dat we elektronische toestellen steeds sneller als voorbijgestreefd beschouwen, wat de wegwerpmaatschappij in de hand werkt.

1“Algoritme”, ( https://nl.wikipedia.org/wiki/Algoritme), Geraadpleegd op 19 oktober 2015.

2“Quick sort”, ( https://en.wikipedia.org/wiki/Quicksort), Geraadpleegd op 19 oktober 2015.

3“Heapsort”, ( https://en.wikipedia.org/wiki/Heapsort), Geraadpleegd op 19 oktober 2015.

4DE MOOR, W., "Sneller algoritme voor Fourier-transformaties ontwikkeld", (http://tweakers.net/nieuws/79444/sneller-algoritme-voor-fourier-transformaties-ontwikkeld.html), 2012, Geraadpleegd op 19 oktober 2015.

5GUNNINK, M., "Padvinder vindt pad: over Pathfinding", (http://kninnug.nl/padvinder/index.html), Geraadpleegd op 20 oktober 2015.

6OTERO, M., "The real 10 algorithms that dominate our world" (https://medium.com/@_marcos_otero/the-real-10-algorithms-that-dominate-our-world-e95fa9f16c04), 2014, Geraadpleegd op 19 oktober 2015.

7“Big Brother (George Orwell)”, ( https://nl.wikipedia.org/wiki/Big_Brother_(George_Orwell)). Geraadpleegd op 20 oktober 2015.

8DVORSKY, G., "The 10 algorithms that dominate our world", (http://io9.com/the-10-algorithms-that-dominate-our-world-1580110464), 2014, Geraadpleegd op 20 oktober 2015.

Disclaimer

5 Jan

Disclaimer

1. Algemeen

U mag de diensten van WoWL en Schoolvoorbeeld gebruiken om de inhouden te bekijken, te en/of te lezen op voorwaarde dat u zich volledig aan de algemene voorwaarden en de toepasselijke wetgeving houdt. Door het gebruik van deze diensten aanvaardt u automatisch en onvoorwaardelijk derze voorwaarden. De ontwikkelaars van WoWL en Schoolvoorbeeld kunnen deze voorwaarden ten allen tijde veranderen.

Indien u inhouden toevoegt of publiceert die door intellectuele eigendomsrechten beschermd zijn bent u hier zelf verantwoordelijk voor de publicatie en vrijwaart u de ontwikkelaars en WoWL tegen aanspraken van derden. U verleent bij publicatie aan WoWL het recht om de lessen online beschikbaar te stellen en digitaal te verspreiden. U vrijwaart hierbij WoWL en de ontwikkelaars tegen aanspraken van derden of andere rechthebbenden.

Het aanbrengen van een links naar WoWl, Schoolvoorbeeld of onderliggende diensten en pagina vanaf uw eigen website of vanaf sociale media mag en wordt zelfs aangemoedigd. De link en het webadres moet duidelijk zichtbaar zijn.

Het embedden van inhouden van WoWL kan uitsluitend voor het incidenteel gebruik van deze content voor eigen, niet-commerciële doeleinden, binnen de grenzen van deze algemene voorwaarden.

WoWL, de ontwikkelaar of de beheerders ervan, hebben ondermeer het recht om bijdragen te weren/verwijderen of aan te passen die:

  • extremistisch, pornografisch, racistisch, seksistisch, beledigend of lasterlijk zijn;
  • laster en eerroof kunnen betekenen
  • oncontroleerbare beschuldigingen of beweringen bevatten
  • agressieve of haatdragende taal bevatten
  • racistische terminologie bevatten
  • waarvan de zinnen in hoofdletters zijn geschreven
  • spellingfouten bevatten
  • smaad of laster bevatten
  • juridische of maatschappelijk ongepast lijken

Hiervoor kan pre- of postmoderatie worden gebruikt. Inhouden kunnen ook ingekort worden. WoWL heeft het recht om inhoudsfilters toe te passen. 
Vragen of opmerkingen kan u richten aan de ontwikkelaar van WoWL. 

2. Rechten van derden

  • U mag de dienst niet gebruiken om inbreuk te maken op de toepasselijke wetgeving en/of op rechten van de ontwikkelaars of derden, waaronder auteursrechten, naburige rechten, merkenrechten of enige andere intellectuele eigendomsrechten of rechten met betrekking tot de bescherming van privacy van andere gebruikers en/of derden.
  • U mag geen inhouden publiceren of toevoegen die in strijd zijn met de openbare orde of de goede zeden.
  • U mag geen inhouden publiceren of toevoegen die discriminerend, beledigend, lasterlijk of kwetsend is of op een andere manier inbreuk plegen op de rechten van anderen.
  • U erkent uitdrukkelijk dat de diensten van WoWL en Schoolvoorbeeld beschermd zijn door intellectuele eigendomsrechten van VRT en haar licentiegevers, waaronder onder meer auteursrechten en naburige rechten, databankrechten, merkenrechten en bescherming op computerprogramma’s.

3. Gebruikersrechten

  • U mag WoWL en Schoolvoorbeeld enkel gebruiken voor persoonlijke, educatieve en niet-commerciële doeleinden.
  • U mag de door u zelf aangemaakte inhouden downloaden en de gedownloade inhouden decompileren, ‘reverse-engineeren’, bewerken, kopiëren.
  • U mag de code niet aanpassen zodanig dat ze schadelijk is voor derden of hun digitale systemen.

4. Verantwoordelijkheid

  1. Wij zijn niet verantwoordelijk voor mogelijke schade aan uw computers (onder welke vorm ook) en/of klanten- en/of inkomstenverlies opgelopen door het gebruik van het geleverde product. U bent als klant verantwoordelijk voor het gebruik van het geleverde product en de gevolgen daarvan.
  2. Wij zijn niet verantwoordelijk voor problemen met de hardware, de software en/of malafide software (o.a. virussen) op de computers waarop het geleverde product wordt gebruikt.
  3. Wij zijn niet verantwoordelijk voor dataverlies tengevolge van onoordeelkundig gebruik, hardwarematige problemen of een update van het computersysteem waarop het product wordt ingezet.
  4. De verantwoordelijkheid voor het gebruik van de software en alle gevolgen door het gebruik ervan liggen bij de gebruiker.
  5. Wij dragen geen verantwoordelijkheid voor de auteursrechten of de correctheid van de informatie die in de databank of het systeem wordt ingevoerd. De verantwoordelijkheid voor het gebruik van tekst, afbeeldingen, film of andere vormen van multimedia en digitale informatie binnen het systeem ligt bij de gebruiker (in de hoedanigheid van zijn digitale profiel) die deze informatie aan het systeem heeft toegevoegd.
  6. De gebruiker die digitaal lesmateriaal ontwerpt, is zelf verantwoordelijk voor het naleven en het controleren van de auteursrechten en voor eventuele bronvermeldingen.
  7. De gebruiker mag het samengestelde materiaal niet verkopen of voor commerciële doeleinden benutten tenzij hiervoor vooraf schriftelijke toestemming door de ontwerper van WoWL is verleend.
  8. De software wordt geleverd as-is, in de staat waarin hij zich bevindt. De correcte werking is afhankelijk van de werking van de webserver, de databanksoftware en de middleware-scriptingtaal. De naam van de originele auteur moet ten allen tijd bewaard blijven. De code mag enkel voor het gestelde doel gebruikt worden en niet worden doorverkocht of gepubliceerd.
  9. (Her)Gebruik van delen van de code (zoals Agnes.js) mag enkel indien de gebruiker de originele publicatierechten naleeft die in de code zijn opgenomen en de originele programmeurs vermeldt.
  10. De aansprakelijkheid van WoWL en het ontwikkelteam (Kris Merckx, Philip Wolk, Tine Truijen) voor verborgen gebreken is in elk geval beperkt tot het bedrag van de bestelling. Indien de gebruiker het systeem gratis gebruikt, kan hij de ontwikkelaars niet financieel verantwoordelijk stellen voor schendingen van de rechten van hemzelf of van derden.
  11. WoWL en het ontwikkelteam (Kris Merckx, Philip Wolk, Tine Truijen) is tegenover de gebruiker of een derde niet aansprakelijk voor enige onrechtstreekse schade, bedrijfsschade, winstderving of omzetverlies die zich op eender welke manier voordoet als gevolg van een gebrek in een product of een gebruik van het product.
  12. WoWL en het ontwikkelteam (Kris Merckx, Philip Wolk, Tine Truijen) kan niet aansprakelijk worden gesteld voor inbreuken op wetgeving van het land waar het product wordt geleverd, buiten België.
  13. WoWL en het ontwikkelteam (Kris Merckx, Philip Wolk, Tine Truijen) kan niet aansprakelijk worden gesteld voor alle ongemakken of schade inherent aan het gebruik van het internet, zoals een onderbreking van de diensten, indringing van buitenaf (hacking), of aanwezigheid van virussen.

Vaarwel open internet

Netneutraliteit

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Netneutraliteitis het trefwoord, waaronder de discussie over de openheid van het internetplaatsvindt. Het gaat daarbij om de vraag of providers bepaalde soorten internetverkeer met voorrang dan wel met vertraging mogen behandelen. Providers betalen direct of indirect voor de hoeveelheid data, die hun klanten versturen en bepaalde toepassingen veroorzaken veel meer data dan andere. De klanten betalen veelal een vast tarief gebaseerd op de theoretische capaciteit van hun verbinding; de provider baseert de tarieven op het gemiddelde gebruik en uitschieters naar boven zijn, zakelijk gezien, niet welkom.

Achtergrond

Het internet is een open, wereldwijd netwerkvan computerverbindingen, waarbij heel veel kleine commerciële netwerken onderling verbonden zijn, zodat gebruikers via dit netwerk terechtkunnen bij andere gebruikers en zo informatie en bestanden uitwisselen. Op zich is het internet heel open, maar providers kunnen restricties stellen, zodat (eind)gebruikers niet meer een volledige keuzevrijheid hebben.

In principe staan netwerkpartijen, verbindingspartijen, knooppunten en hostingproviders neutraaltegenover de informatiestromen. Alleen de eindgebruikers en de dienstenleveranciers zijn verantwoordelijk voor wat zij verspreiden en communiceren. Van de infrastructuurpartijen wordt verwacht dat zij zo open en neutraal mogelijk vrije uitwisseling en communicatie over hun netwerken toestaan en geven hiertoe een ' best effort'-garantie af.

Nederland, Chilien de Verenigde Statenzijn vooralsnog de enige drie landen waar netneutraliteit in de wet is vastgelegd. In de Verenigde Staten besloot de Federal Communications Commission op 26 feb 2015 de neutraliteit van het net veilig te stellen door het internet onder te brengen in Title II van de Communications Act. Dit erkent het als een nutsbedrijf met de daarbij behorende beperkingen. Door de aanname van ' wetsvoorstelnr. 4915-19' werd in 2010 de Chileense telecommunicatiewet geamendeerd. Sindsdien bepaalt deze wet onder meer dat internetprovidersgeen invloed meer mogen uitoefenen op online data en de bereikbaarheid daarvan. De providers dienen aan de volgende vijf verplichtingen te voldoen:

  • Providers mogen op geen enkele wijze iemand de mogelijkheid tot het internetgebruik ontnemen of belemmeren, tenzij een maatregel in het belang is van de privacy van een gebruiker of van het weren van internetvirussen en dergelijke (art. 15A sub a).
  • Providers moeten services voor ouderlijk toezicht aanbieden (art. 15A sub d).
  • Providers dienen hun klanten te voorzien van een in een voor de klant begrijpelijke taal geschreven exemplaar van hun contract, met daarin alle informatie over hun internetverbinding (art. 15A sub b).
  • Providers moeten de volgende zaken garanderen: de privacy van de gebruiker, bescherming tegen virussen en netwerkbeveiliging(art. 15C).
  • Providers dienen toegang te verlenen tot alle beschikbare data op het internet (art. 15A sub c), met andere woorden, discriminatie is verboden.

Op 22 juni 2011 stemde de Nederlandse Tweede Kamerin met een voorstel om netneutraliteit op te nemen in de telecomwet . Na instemming van de Eerste Kameris de nieuwe Telecomwet van kracht geworden op 1 januari 2013. In deze gewijzigde wet wordt vrije toegang tot het internet gegarandeerd en is het verboden nieuwe diensten zoals WhatsApp, Viber en Skype te blokkeren. Daarmee wordt de zogeheten netneutraliteit wettelijk vastgelegd. Nederland is hiermee het tweede land in de wereld, en de eerste in de EUdie een dergelijke stap neemt .

Dimensionering

Dankzij schaling, goede concurrentie en dimensionering is het mogelijk geworden dat miljoenen eindgebruikers permanent, breedbandig tegen vaste kosten onbeperkt gebruik kunnen maken van hun aansluiting. Dimensionering houdt in dat de exploitant van het commerciële netwerk ervan uitgaat dat niet elke abonnee 24 uur per dag zijn verbinding maximaal benut. De totale netwerkcapaciteit en de capaciteit naar andere providers wordt bij alle providers (zowel kabelinternetals ADSL) verdeeld onder alle gebruikers. Elke netwerkaanbieder doet aan dimensionering, echter de overboekingsfactor verschilt per provider en wordt niet aan consumenten bekendgemaakt. In de praktijk geldt dat elke gebruiker op het moment van gebruik voldoende capaciteit heeft om alle denkbare breedbandige toepassingen te gebruiken. Een uitzondering op deze dimensionering zijn professionele verbindingen: deze worden vaak onoverboekt of met een lagere overboekingsfactor aangeboden.

Grootgebruikers

Elk commercieel toegangsnetwerk dat toegang biedt aan consumenten heeft te maken met grootgebruikers. Dit is vaak een klein percentage gebruikers dat verantwoordelijk is voor het leeuwendeel van de belasting op het netwerk. Het percentage verschilt per provider, bij de ene provider is 2% van de abonnees verantwoordelijk voor 80% van al het verkeer op het netwerk, bij de andere provider is 5% verantwoordelijk voor 60% van al het verkeer op het netwerk. Deze groep gebruikers claimt een onevenredig deel van de capaciteit van het netwerk.

Peer-to-peer

P2P-netwerk

Met name P2P-diensten zijn de oorzaak van de extra belasting op alle netwerken. De meeste providers geven aan dat P2P-verkeer 60% van al het verkeer betreft. Zonder filtering zou P2P-verkeer de netwerken en de onderlinge verbindingen tot boven 100% belasten, wat normaal gebruik voor andere diensten en andere gebruikers onmogelijk zou maken.

P2P niet zo efficiënt als gedacht

P2P-verkeer heeft als nadeel dat het vrij ongebreideld groeit: P2P-distributie lijkt goedkoper omdat het hostingkosten voor de aanbieder wegneemt, maar is in macro-economisch perspectief duurder omdat per P2P-download of -stream meer dataverkeer wordt gegenereerd dan bij een reguliere download of stream. Dit is te wijten aan communicatie-overhead en parityfeeds. De extra belasting verschilt per netwerk, per type content en per provider, maar schommelt tussen de 15% en 40%, met name bij realtimediensten zoals P2P-telefonie en P2P-televisie is dit effect sterk.

Omdat toegangsproviders vaak ook hostingproviders zijn, missen ze enerzijds de hostinginkomsten en anderzijds worden ze geconfronteerd met extra belasting op het netwerk. Dit heeft in het Verenigd Koninkrijk geleid tot een boycot van de BBCdoor alle providers omdat ze verrast werden door een enorme toename van dataverkeer op het netwerk in verband met de lancering van de "BBC Peer2Peer iPlayer".

Fair use policies

Om excessief gebruik van het netwerk te kunnen beheren, hanteren veel providers een fair use policy(FUP). In deze FUP's staat dat oneigenlijk en excessief gebruik niet wordt toegestaan: elke abonnee heeft immers een evenredig recht op capaciteit. Als een bepaalde gebruiker(sgroep) een andere gebruiker(sgroep) hindert dan mag de provider bijvoorbeeld het gebruik inperken, de gebruiker afsluiten, of laten betalen naar ratio. De policy verschilt per provider en wordt niet altijd even duidelijk gepubliceerd.

Schaling

Een andere manier om met de grote toename van verkeer om te gaan is netwerkschaling. De netwerken en de interverbindingen van de providers worden steeds groter. Alle infrastructuurpartijen investeren elk jaar in een verdubbeling tot wel vertienvoudiging van de netwerkcapaciteit. Providers kunnen echter niet onbeperkt blijven schalen: de investeringen zullen hoe dan ook gedekt moeten worden door inkomsten uit de abonnees. In een sterk concurrerende markt is het voor providers echter onmogelijk de maandprijs te verhogen: consumenten stappen dan massaal over.

Traffic shaping

Een andere veel toegepaste manier om de belasting op het netwerk te kunnen beheren is traffic shaping . Om te voorkomen dat een bepaald type dienst het netwerk dusdanig overbelast dat het andere gebruikers gaat hinderen of de provider onevenredig op kosten jaagt, kan de provider overgaan tot het inperken van dit type verkeer. Vrijwel alle providers optimaliseren de stromen data over hun netwerk, maar geven geen openheid over welk type diensten worden geoptimaliseerd en tot op welke hoogte dit wordt gedaan.

Tegenstanders van traffic shaping stellen dat het innovatie zou tegenhouden: nieuwe diensten worden mogelijk belemmerd. Voorstanders van traffic shaping stellen dat het innovatie juist bevordert: er blijft door shaping altijd ruimte gegarandeerd voor nieuwe innovatieve diensten.

Alternatieven

Bijvoorbeeld voor grootschalige videodistributie is onder de hoede van de AMS-IX in Nederland een project gestart tussen internetproviders, omroepen en streamingvideo-experts, onder meer XS4ALL, Surfnet, NPO, RTL en Jet Stream. Deze werkgroep werkt aan het vergroten van de videodistributiecapaciteit op het internet in Nederland, waarbij de kwaliteit van dienstverlening wordt verhoogd, de kosten worden verlaagd en de netwerken en de onderlinge verbindingen juist ontlast. Door slimme logistieke distributietechniek wordt netneutraliteit op een positieve manier gerealiseerd, immers andere diensten hebben ook voordeel bij de vrijgekomen capaciteit op de verbindingen.

In verschillende landen

Verenigde Staten

Providers vinden dat ze onevenredig op kosten worden gejaagd door sommige dienstenaanbieders en gebruikers(groepen) en vinden dat ze hun netwerk en andere dienstenaanbieders en gebruikers(groepen) moeten kunnen blijven beschermen tegen wildgroei. Ook zijn er providers die vinden dat ze specifieke dienstverleners voorrang mogen geven, realtime- en bedrijfskritische diensten bijvoorbeeld. Weer andere providers vinden dat ze hier ook extra kosten aan dienstverleners voor mogen berekenen. Diverse dienstverleners vinden dat op zich een interessant idee, mits men gegarandeerde doorgifte, dus voorrang, verkrijgt.

In het meest ongunstige geval kan een toegangsprovider diensten plotseling frustreren of volledig blokkeren ten behoeve van eigen diensten, zonder dat de abonnee hier weet van heeft of de kans heeft om over te stappen. Daarom willen veel belangenorganisaties dat providers stoppen met het filteren van verkeer en dat de providers hun netwerken maar moeten schalen. De kosten hiervoor zal de accessprovider echter wel doorberekenen aan de eindgebruikers of de dienstverleners. Veel dienstverleners en consumenten zijn bang dat ze meer moeten gaan betalen.

Op 26 februari 2015 voerde de Amerikaanse Federal Communications Commissionnetneutraliteit in door internetprovidersals common carrierste classificeren.

De nieuwe, door president Trump benoemde voorzitter van de FCC, Ajit Pai, stelde op 21 november 2017 voor om deze netneutraliteit opnieuw terug te draaien. Zijn voorstel is op 14 december 2017 met 3 ( Republikeinen) tegen 2 ( Democraten) aangenomen, zodat de regulering inzake netneutraliteit wordt afgeschaft.

Nederland

In Nederland wordt minder gepolariseerd gedacht over netneutraliteit. Providers, consumentenorganisaties, internetjuristen en dienstverleners kwamen tot deze stellingen tijdens een bijeenkomst van het ECP van het Ministerie van Economische Zaken :

  • Providers moeten altijd in staat kunnen zijn hun netwerk te dimensioneren en het netwerk voor alle gebruikers bruikbaar te houden.
  • Daartoe mogen zij grootgebruikers en excessief wildgroeiende protocollen redelijkerwijs inperken.
  • Providers mogen dienstenaanbieders nooit blokkeren ten behoeve van eigen diensten.
  • Providers mogen specifieke diensten voorrang geven op voorwaarde dat dit niet ten koste gaat van andere diensten.
  • Providers mogen specifieke dienstverleners geen voorrang geven en niet benadelen.
  • Providers moeten dezelfde prijsstellingen voor externe dienstenaanbieders hanteren als men intern voor vergelijkbare diensten gebruikt.

Er gaan stemmen op om providers tot meer openheid te manen: communiceer de overboekingsfactoren, de trafficshapingregels en de fairusepolicy's duidelijk naar consumenten, zodat zij een eerlijke keuze kunnen maken. Providers kunnen hier ook voordeel van hebben: ze kunnen zich profileren als een optimale gamingprovider of als een optimale webtv-provider bijvoorbeeld.

Met de Wet van 10 mei 2012 tot wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnenis onder meer artikel 7.4a van de Telecommunicatiewetingevoerd dat bepaalt dat aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken waarover internettoegangsdiensten worden geleverd en aanbieders van internettoegangsdiensten geen diensten of toepassingen op het internet belemmeren of vertragen, waaronder het rekenen van verschillende tarieven voor verschillende internettoepassingen, bij hetzelfde datagebruik (met enkele uitzonderingen).

Het blokkeren van diensten met veel dataverkeer, zoals YouTubeen Spotify, op wifi in NS-treinen is bijvoorbeeld wel toegestaan. Hierbij is het onduidelijk waarom alternatieven als het in zijn algemeenheid (technisch) beperken van de beschikbare bandbreedte per gebruiker onmogelijk werden geacht.

België

Sinds begin 2011 staat netneutraliteit in België op de politieke agenda. Jef Van den Bergh( CD&V) en Valérie Déom( PS) dienden elk een wetsvoorstel in. In juni 2011 werden er in de Kamer van Volksvertegenwoordigershoorzittingen georganiseerd met betrekking tot netneutraliteit. Minister Van Quickenbornetoonde zich voorstander van een open internet.

Vincent Van Quickenborne

CD&V, N-VA& PSdienden op 7 juli 2011 een gezamenlijk tekstvoorstel in.

Frankrijk

Op 12 april 2011 keurde de Commissie economische zaken van het Franse parlement het rapport van Laure de La Raudière ( UMP) goed. Het rapport omvat negen wetsvoorstellen waarvan Proposition n°1 & 2 slaan op netneutraliteit.

Europese Unie

Op 20 oktober 2011 heeft de industriecommissie van het Europees Parlementunaniem een resolutie aangenomen aangaande netneutraliteit, waarbij de commissie benadrukt dat providers internetverkeer gelijk moeten behandelen.

Voorbeelden van zeer, minder en niet-kritische diensten

Er is redelijke consensus over welke diensten voorrang (zogeheten QoS, Quality of Service) zouden mogen genieten en welke met normale ('best effort') garantie kan worden doorgegeven. De definitie van kritische diensten en niet-kritische diensten kan per provider, per abonnee en per dienstenaanbieder nog verschillen. Van deze diensten kan worden aangenomen dat ze zeer, minder of niet-kritisch zijn.

Zeer kritische diensten zijn bijvoorbeeld:

  • Voice over IP(realtimeaudio- en -videocommunicatie moet ongestoord kunnen werken)
  • Gaming (realtime gaminginformatie moet ongestoord kunnen werken)
  • Streaming media(realtime live- en ondemand radio en televisie moet ongestoord kunnen werken)
  • Bedrijfsprocessen (ondanks dat bedrijfsprocessen op zakelijke verbindingen thuis horen moeten deze vaak realtimediensten ongehinderd kunnen werken, betaaldiensten bijvoorbeeld)

Kritische diensten zijn bijvoorbeeld:

  • E-mail(de snelheid is niet primair van belang, de onbelemmerde doorgifte en beschikbaarheid wel)
  • Surfen(de snelheid is niet primair van belang, de onbelemmerde doorgifte en beschikbaarheid wel)
  • Chat(de snelheid is niet primair van belang, de onbelemmerde doorgifte en beschikbaarheid wel)

Niet-kritische diensten zijn bijvoorbeeld:

  • Downloads(de snelheid en beschikbaarheid zijn primair een belang van de aanbieder zelf, de downloadduur is niet schadelijk voor de consumptie)
  • P2P-downloads (de snelheid en beschikbaarheid zijn primair een belang van de gebruikers zelf, de downloadduur is niet schadelijk voor de consumptie)
  • Usenetdownloads(de snelheid en beschikbaarheid zijn primair een belang van de gebruikers zelf, de downloadduur is niet schadelijk voor de consumptie)

Voorbeelden van netneutraliteitincidenten in Nederland

  • Het Netvan KPNwas bij de start een afgesloten platform: er was geen toegang tot het internet mogelijk, maar werd wel als internetprovider gepresenteerd.
  • Tiscaliblokkeerde in 2005 de radiostreams van Radio 538omdat men vond dat hun hostingprovider misbruik maakte van de peeringovereenkomst: er werd eenzijdig dataverkeer afgeleverd, en niet wederzijds verwerkt.
  • Vodafonestelde in 2007 in de leveringsvoorwaarden van een aantrekkelijk 'sim-only'-mobielabonnement dat het data-abonnement niet gebruikt mag worden voor VoIP-diensten van derden, om inkomsten uit telefoontikken te garanderen en probeerde deze diensten actief te blokkeren.
  • iModevan KPN was bij de start een afgesloten platform: er was zeer beperkte toegang tot het internet mogelijk, ten behoeve van de eigen portal.
  • Vodafone Livevan Vodafone was bij de start een afgesloten platform: er was zeer beperkte toegang tot het internet mogelijk, ten behoeve van de eigen portal.
  • UMTS-netwerken van vrijwel alle mobiele operators blokkeerden tot 2007 toegang tot internetvideodiensten, ten behoeve van de eigen videodiensten.
  • UMTS-aanbieders filteren voor goedkopere pakketten het streamingverkeer, limiteren dit, of vragen hier een extra vergoeding voor.
  • Veel contenteigenaren laten exploitanten toegang tot content limiteren tot een geografische grens omdat men hun licentiemodellen nog niet heeft aangepast aan de wereldwijdheid van het internet en proberen zo prijsverschillen en releasedata in de markt in stand te houden. Een voorbeeld is de Olympische Spelen die het publiceren van het NOS Journaal op internet hindert omdat er mogelijk beelden van de Spelen in voorkomen.

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Huffington Post
  2. Obama krijgt zijn zin met netneutraliteit in VS , nos.nl, 26 februari 2015
  3. ( es) Wetsvoorstel nr. 4915-19op sil.congreso.cl. Geraadpleegd op 28 juli 2010.
  4. Gerson Lehrman Group (22 juli 2010). "Chile's Approach To Net Neutrality". Geraadpleegd op 28 juli 2010.
  5. Kamer neemt nieuwe telecomwet unaniem aan
  6. Nu.nl Netneutraliteit opgenomen in telecomwet
  7. Bits of Freedom - The Netherlands first country in Europe to launch net neutrality
  8. How the FCC Can Save the Open Internet. The Wall Street Journal(21 november 2017). Geraadpleegd op 24 november 2017
  9. Eva Schram, Netneutraliteit in gevaar in de Verenigde Staten. knack.be(22 november 2017). Geraadpleegd op 24 november 2017
  10. VS schrappen netneutraliteit. Het Laatste Nieuws(14 december 2017). Geraadpleegd op 15 december 2017
  11. Netneutraliteit afgeschaft in de VS. Tweakers(14 december 2017). Geraadpleegd op 15 december 2017
  12. https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie/12507/T-Mobile-mag-gratis-internet-in-NS-treinen-beperken
  13. tekstvoorstel 53 1467/002dekamer.be, geraadpleegd 27 augustus 2011
  14. rapport de La Raudièreasseblee-nationale.fr, geraadpleegd 27 augustus 2011
  15. Europarlement benadrukt noodzaak netneutraliteit, nu.nl, 22 oktober 2011

test

Netneutraliteit

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Netneutraliteitis het trefwoord, waaronder de discussie over de openheid van het internetplaatsvindt. Het gaat daarbij om de vraag of providers bepaalde soorten internetverkeer met voorrang dan wel met vertraging mogen behandelen. Providers betalen direct of indirect voor de hoeveelheid data, die hun klanten versturen en bepaalde toepassingen veroorzaken veel meer data dan andere. De klanten betalen veelal een vast tarief gebaseerd op de theoretische capaciteit van hun verbinding; de provider baseert de tarieven op het gemiddelde gebruik en uitschieters naar boven zijn, zakelijk gezien, niet welkom.

Achtergrond

Het internet is een open, wereldwijd netwerkvan computerverbindingen, waarbij heel veel kleine commerciële netwerken onderling verbonden zijn, zodat gebruikers via dit netwerk terechtkunnen bij andere gebruikers en zo informatie en bestanden uitwisselen. Op zich is het internet heel open, maar providers kunnen restricties stellen, zodat (eind)gebruikers niet meer een volledige keuzevrijheid hebben.

In principe staan netwerkpartijen, verbindingspartijen, knooppunten en hostingproviders neutraaltegenover de informatiestromen. Alleen de eindgebruikers en de dienstenleveranciers zijn verantwoordelijk voor wat zij verspreiden en communiceren. Van de infrastructuurpartijen wordt verwacht dat zij zo open en neutraal mogelijk vrije uitwisseling en communicatie over hun netwerken toestaan en geven hiertoe een ' best effort'-garantie af.

Nederland, Chilien de Verenigde Statenzijn vooralsnog de enige drie landen waar netneutraliteit in de wet is vastgelegd. In de Verenigde Staten besloot de Federal Communications Commission op 26 feb 2015 de neutraliteit van het net veilig te stellen door het internet onder te brengen in Title II van de Communications Act. Dit erkent het als een nutsbedrijf met de daarbij behorende beperkingen. Door de aanname van ' wetsvoorstelnr. 4915-19' werd in 2010 de Chileense telecommunicatiewet geamendeerd. Sindsdien bepaalt deze wet onder meer dat internetprovidersgeen invloed meer mogen uitoefenen op online data en de bereikbaarheid daarvan. De providers dienen aan de volgende vijf verplichtingen te voldoen:

  • Providers mogen op geen enkele wijze iemand de mogelijkheid tot het internetgebruik ontnemen of belemmeren, tenzij een maatregel in het belang is van de privacy van een gebruiker of van het weren van internetvirussen en dergelijke (art. 15A sub a).
  • Providers moeten services voor ouderlijk toezicht aanbieden (art. 15A sub d).
  • Providers dienen hun klanten te voorzien van een in een voor de klant begrijpelijke taal geschreven exemplaar van hun contract, met daarin alle informatie over hun internetverbinding (art. 15A sub b).
  • Providers moeten de volgende zaken garanderen: de privacy van de gebruiker, bescherming tegen virussen en netwerkbeveiliging(art. 15C).
  • Providers dienen toegang te verlenen tot alle beschikbare data op het internet (art. 15A sub c), met andere woorden, discriminatie is verboden.

Op 22 juni 2011 stemde de Nederlandse Tweede Kamerin met een voorstel om netneutraliteit op te nemen in de telecomwet . Na instemming van de Eerste Kameris de nieuwe Telecomwet van kracht geworden op 1 januari 2013. In deze gewijzigde wet wordt vrije toegang tot het internet gegarandeerd en is het verboden nieuwe diensten zoals WhatsApp, Viber en Skype te blokkeren. Daarmee wordt de zogeheten netneutraliteit wettelijk vastgelegd. Nederland is hiermee het tweede land in de wereld, en de eerste in de EUdie een dergelijke stap neemt .

Dimensionering

Dankzij schaling, goede concurrentie en dimensionering is het mogelijk geworden dat miljoenen eindgebruikers permanent, breedbandig tegen vaste kosten onbeperkt gebruik kunnen maken van hun aansluiting. Dimensionering houdt in dat de exploitant van het commerciële netwerk ervan uitgaat dat niet elke abonnee 24 uur per dag zijn verbinding maximaal benut. De totale netwerkcapaciteit en de capaciteit naar andere providers wordt bij alle providers (zowel kabelinternetals ADSL) verdeeld onder alle gebruikers. Elke netwerkaanbieder doet aan dimensionering, echter de overboekingsfactor verschilt per provider en wordt niet aan consumenten bekendgemaakt. In de praktijk geldt dat elke gebruiker op het moment van gebruik voldoende capaciteit heeft om alle denkbare breedbandige toepassingen te gebruiken. Een uitzondering op deze dimensionering zijn professionele verbindingen: deze worden vaak onoverboekt of met een lagere overboekingsfactor aangeboden.

Grootgebruikers

Elk commercieel toegangsnetwerk dat toegang biedt aan consumenten heeft te maken met grootgebruikers. Dit is vaak een klein percentage gebruikers dat verantwoordelijk is voor het leeuwendeel van de belasting op het netwerk. Het percentage verschilt per provider, bij de ene provider is 2% van de abonnees verantwoordelijk voor 80% van al het verkeer op het netwerk, bij de andere provider is 5% verantwoordelijk voor 60% van al het verkeer op het netwerk. Deze groep gebruikers claimt een onevenredig deel van de capaciteit van het netwerk.

Peer-to-peer

P2P-netwerk

Met name P2P-diensten zijn de oorzaak van de extra belasting op alle netwerken. De meeste providers geven aan dat P2P-verkeer 60% van al het verkeer betreft. Zonder filtering zou P2P-verkeer de netwerken en de onderlinge verbindingen tot boven 100% belasten, wat normaal gebruik voor andere diensten en andere gebruikers onmogelijk zou maken.

P2P niet zo efficiënt als gedacht

P2P-verkeer heeft als nadeel dat het vrij ongebreideld groeit: P2P-distributie lijkt goedkoper omdat het hostingkosten voor de aanbieder wegneemt, maar is in macro-economisch perspectief duurder omdat per P2P-download of -stream meer dataverkeer wordt gegenereerd dan bij een reguliere download of stream. Dit is te wijten aan communicatie-overhead en parityfeeds. De extra belasting verschilt per netwerk, per type content en per provider, maar schommelt tussen de 15% en 40%, met name bij realtimediensten zoals P2P-telefonie en P2P-televisie is dit effect sterk.

Omdat toegangsproviders vaak ook hostingproviders zijn, missen ze enerzijds de hostinginkomsten en anderzijds worden ze geconfronteerd met extra belasting op het netwerk. Dit heeft in het Verenigd Koninkrijk geleid tot een boycot van de BBCdoor alle providers omdat ze verrast werden door een enorme toename van dataverkeer op het netwerk in verband met de lancering van de "BBC Peer2Peer iPlayer".

Fair use policies

Om excessief gebruik van het netwerk te kunnen beheren, hanteren veel providers een fair use policy(FUP). In deze FUP's staat dat oneigenlijk en excessief gebruik niet wordt toegestaan: elke abonnee heeft immers een evenredig recht op capaciteit. Als een bepaalde gebruiker(sgroep) een andere gebruiker(sgroep) hindert dan mag de provider bijvoorbeeld het gebruik inperken, de gebruiker afsluiten, of laten betalen naar ratio. De policy verschilt per provider en wordt niet altijd even duidelijk gepubliceerd.

Schaling

Een andere manier om met de grote toename van verkeer om te gaan is netwerkschaling. De netwerken en de interverbindingen van de providers worden steeds groter. Alle infrastructuurpartijen investeren elk jaar in een verdubbeling tot wel vertienvoudiging van de netwerkcapaciteit. Providers kunnen echter niet onbeperkt blijven schalen: de investeringen zullen hoe dan ook gedekt moeten worden door inkomsten uit de abonnees. In een sterk concurrerende markt is het voor providers echter onmogelijk de maandprijs te verhogen: consumenten stappen dan massaal over.

Traffic shaping

Een andere veel toegepaste manier om de belasting op het netwerk te kunnen beheren is traffic shaping . Om te voorkomen dat een bepaald type dienst het netwerk dusdanig overbelast dat het andere gebruikers gaat hinderen of de provider onevenredig op kosten jaagt, kan de provider overgaan tot het inperken van dit type verkeer. Vrijwel alle providers optimaliseren de stromen data over hun netwerk, maar geven geen openheid over welk type diensten worden geoptimaliseerd en tot op welke hoogte dit wordt gedaan.

Tegenstanders van traffic shaping stellen dat het innovatie zou tegenhouden: nieuwe diensten worden mogelijk belemmerd. Voorstanders van traffic shaping stellen dat het innovatie juist bevordert: er blijft door shaping altijd ruimte gegarandeerd voor nieuwe innovatieve diensten.

Alternatieven

Bijvoorbeeld voor grootschalige videodistributie is onder de hoede van de AMS-IX in Nederland een project gestart tussen internetproviders, omroepen en streamingvideo-experts, onder meer XS4ALL, Surfnet, NPO, RTL en Jet Stream. Deze werkgroep werkt aan het vergroten van de videodistributiecapaciteit op het internet in Nederland, waarbij de kwaliteit van dienstverlening wordt verhoogd, de kosten worden verlaagd en de netwerken en de onderlinge verbindingen juist ontlast. Door slimme logistieke distributietechniek wordt netneutraliteit op een positieve manier gerealiseerd, immers andere diensten hebben ook voordeel bij de vrijgekomen capaciteit op de verbindingen.

In verschillende landen

Verenigde Staten

Providers vinden dat ze onevenredig op kosten worden gejaagd door sommige dienstenaanbieders en gebruikers(groepen) en vinden dat ze hun netwerk en andere dienstenaanbieders en gebruikers(groepen) moeten kunnen blijven beschermen tegen wildgroei. Ook zijn er providers die vinden dat ze specifieke dienstverleners voorrang mogen geven, realtime- en bedrijfskritische diensten bijvoorbeeld. Weer andere providers vinden dat ze hier ook extra kosten aan dienstverleners voor mogen berekenen. Diverse dienstverleners vinden dat op zich een interessant idee, mits men gegarandeerde doorgifte, dus voorrang, verkrijgt.

In het meest ongunstige geval kan een toegangsprovider diensten plotseling frustreren of volledig blokkeren ten behoeve van eigen diensten, zonder dat de abonnee hier weet van heeft of de kans heeft om over te stappen. Daarom willen veel belangenorganisaties dat providers stoppen met het filteren van verkeer en dat de providers hun netwerken maar moeten schalen. De kosten hiervoor zal de accessprovider echter wel doorberekenen aan de eindgebruikers of de dienstverleners. Veel dienstverleners en consumenten zijn bang dat ze meer moeten gaan betalen.

Op 26 februari 2015 voerde de Amerikaanse Federal Communications Commissionnetneutraliteit in door internetprovidersals common carrierste classificeren.

De nieuwe, door president Trump benoemde voorzitter van de FCC, Ajit Pai, stelde op 21 november 2017 voor om deze netneutraliteit opnieuw terug te draaien. Zijn voorstel is op 14 december 2017 met 3 ( Republikeinen) tegen 2 ( Democraten) aangenomen, zodat de regulering inzake netneutraliteit wordt afgeschaft.

Nederland

In Nederland wordt minder gepolariseerd gedacht over netneutraliteit. Providers, consumentenorganisaties, internetjuristen en dienstverleners kwamen tot deze stellingen tijdens een bijeenkomst van het ECP van het Ministerie van Economische Zaken :

  • Providers moeten altijd in staat kunnen zijn hun netwerk te dimensioneren en het netwerk voor alle gebruikers bruikbaar te houden.
  • Daartoe mogen zij grootgebruikers en excessief wildgroeiende protocollen redelijkerwijs inperken.
  • Providers mogen dienstenaanbieders nooit blokkeren ten behoeve van eigen diensten.
  • Providers mogen specifieke diensten voorrang geven op voorwaarde dat dit niet ten koste gaat van andere diensten.
  • Providers mogen specifieke dienstverleners geen voorrang geven en niet benadelen.
  • Providers moeten dezelfde prijsstellingen voor externe dienstenaanbieders hanteren als men intern voor vergelijkbare diensten gebruikt.

Er gaan stemmen op om providers tot meer openheid te manen: communiceer de overboekingsfactoren, de trafficshapingregels en de fairusepolicy's duidelijk naar consumenten, zodat zij een eerlijke keuze kunnen maken. Providers kunnen hier ook voordeel van hebben: ze kunnen zich profileren als een optimale gamingprovider of als een optimale webtv-provider bijvoorbeeld.

Met de Wet van 10 mei 2012 tot wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnenis onder meer artikel 7.4a van de Telecommunicatiewetingevoerd dat bepaalt dat aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken waarover internettoegangsdiensten worden geleverd en aanbieders van internettoegangsdiensten geen diensten of toepassingen op het internet belemmeren of vertragen, waaronder het rekenen van verschillende tarieven voor verschillende internettoepassingen, bij hetzelfde datagebruik (met enkele uitzonderingen).

Het blokkeren van diensten met veel dataverkeer, zoals YouTubeen Spotify, op wifi in NS-treinen is bijvoorbeeld wel toegestaan. Hierbij is het onduidelijk waarom alternatieven als het in zijn algemeenheid (technisch) beperken van de beschikbare bandbreedte per gebruiker onmogelijk werden geacht.

België

Sinds begin 2011 staat netneutraliteit in België op de politieke agenda. Jef Van den Bergh( CD&V) en Valérie Déom( PS) dienden elk een wetsvoorstel in. In juni 2011 werden er in de Kamer van Volksvertegenwoordigershoorzittingen georganiseerd met betrekking tot netneutraliteit. Minister Van Quickenbornetoonde zich voorstander van een open internet.

Vincent Van Quickenborne

CD&V, N-VA& PSdienden op 7 juli 2011 een gezamenlijk tekstvoorstel in.

Frankrijk

Op 12 april 2011 keurde de Commissie economische zaken van het Franse parlement het rapport van Laure de La Raudière ( UMP) goed. Het rapport omvat negen wetsvoorstellen waarvan Proposition n°1 & 2 slaan op netneutraliteit.

Europese Unie

Op 20 oktober 2011 heeft de industriecommissie van het Europees Parlementunaniem een resolutie aangenomen aangaande netneutraliteit, waarbij de commissie benadrukt dat providers internetverkeer gelijk moeten behandelen.

Voorbeelden van zeer, minder en niet-kritische diensten

Er is redelijke consensus over welke diensten voorrang (zogeheten QoS, Quality of Service) zouden mogen genieten en welke met normale ('best effort') garantie kan worden doorgegeven. De definitie van kritische diensten en niet-kritische diensten kan per provider, per abonnee en per dienstenaanbieder nog verschillen. Van deze diensten kan worden aangenomen dat ze zeer, minder of niet-kritisch zijn.

Zeer kritische diensten zijn bijvoorbeeld:

  • Voice over IP(realtimeaudio- en -videocommunicatie moet ongestoord kunnen werken)
  • Gaming (realtime gaminginformatie moet ongestoord kunnen werken)
  • Streaming media(realtime live- en ondemand radio en televisie moet ongestoord kunnen werken)
  • Bedrijfsprocessen (ondanks dat bedrijfsprocessen op zakelijke verbindingen thuis horen moeten deze vaak realtimediensten ongehinderd kunnen werken, betaaldiensten bijvoorbeeld)

Kritische diensten zijn bijvoorbeeld:

  • E-mail(de snelheid is niet primair van belang, de onbelemmerde doorgifte en beschikbaarheid wel)
  • Surfen(de snelheid is niet primair van belang, de onbelemmerde doorgifte en beschikbaarheid wel)
  • Chat(de snelheid is niet primair van belang, de onbelemmerde doorgifte en beschikbaarheid wel)

Niet-kritische diensten zijn bijvoorbeeld:

  • Downloads(de snelheid en beschikbaarheid zijn primair een belang van de aanbieder zelf, de downloadduur is niet schadelijk voor de consumptie)
  • P2P-downloads (de snelheid en beschikbaarheid zijn primair een belang van de gebruikers zelf, de downloadduur is niet schadelijk voor de consumptie)
  • Usenetdownloads(de snelheid en beschikbaarheid zijn primair een belang van de gebruikers zelf, de downloadduur is niet schadelijk voor de consumptie)

Voorbeelden van netneutraliteitincidenten in Nederland

  • Het Netvan KPNwas bij de start een afgesloten platform: er was geen toegang tot het internet mogelijk, maar werd wel als internetprovider gepresenteerd.
  • Tiscaliblokkeerde in 2005 de radiostreams van Radio 538omdat men vond dat hun hostingprovider misbruik maakte van de peeringovereenkomst: er werd eenzijdig dataverkeer afgeleverd, en niet wederzijds verwerkt.
  • Vodafonestelde in 2007 in de leveringsvoorwaarden van een aantrekkelijk 'sim-only'-mobielabonnement dat het data-abonnement niet gebruikt mag worden voor VoIP-diensten van derden, om inkomsten uit telefoontikken te garanderen en probeerde deze diensten actief te blokkeren.
  • iModevan KPN was bij de start een afgesloten platform: er was zeer beperkte toegang tot het internet mogelijk, ten behoeve van de eigen portal.
  • Vodafone Livevan Vodafone was bij de start een afgesloten platform: er was zeer beperkte toegang tot het internet mogelijk, ten behoeve van de eigen portal.
  • UMTS-netwerken van vrijwel alle mobiele operators blokkeerden tot 2007 toegang tot internetvideodiensten, ten behoeve van de eigen videodiensten.
  • UMTS-aanbieders filteren voor goedkopere pakketten het streamingverkeer, limiteren dit, of vragen hier een extra vergoeding voor.
  • Veel contenteigenaren laten exploitanten toegang tot content limiteren tot een geografische grens omdat men hun licentiemodellen nog niet heeft aangepast aan de wereldwijdheid van het internet en proberen zo prijsverschillen en releasedata in de markt in stand te houden. Een voorbeeld is de Olympische Spelen die het publiceren van het NOS Journaal op internet hindert omdat er mogelijk beelden van de Spelen in voorkomen.

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Huffington Post
  2. Obama krijgt zijn zin met netneutraliteit in VS , nos.nl, 26 februari 2015
  3. ( es) Wetsvoorstel nr. 4915-19op sil.congreso.cl. Geraadpleegd op 28 juli 2010.
  4. Gerson Lehrman Group (22 juli 2010). "Chile's Approach To Net Neutrality". Geraadpleegd op 28 juli 2010.
  5. Kamer neemt nieuwe telecomwet unaniem aan
  6. Nu.nl Netneutraliteit opgenomen in telecomwet
  7. Bits of Freedom - The Netherlands first country in Europe to launch net neutrality
  8. How the FCC Can Save the Open Internet. The Wall Street Journal(21 november 2017). Geraadpleegd op 24 november 2017
  9. Eva Schram, Netneutraliteit in gevaar in de Verenigde Staten. knack.be(22 november 2017). Geraadpleegd op 24 november 2017
  10. VS schrappen netneutraliteit. Het Laatste Nieuws(14 december 2017). Geraadpleegd op 15 december 2017
  11. Netneutraliteit afgeschaft in de VS. Tweakers(14 december 2017). Geraadpleegd op 15 december 2017
  12. https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie/12507/T-Mobile-mag-gratis-internet-in-NS-treinen-beperken
  13. tekstvoorstel 53 1467/002dekamer.be, geraadpleegd 27 augustus 2011
  14. rapport de La Raudièreasseblee-nationale.fr, geraadpleegd 27 augustus 2011
  15. Europarlement benadrukt noodzaak netneutraliteit, nu.nl, 22 oktober 2011

Veel informatie

Een massa informatie

De wereld van vandaag is grondig anders dan vroeger. Daar twijfel je helemaal niet aan.  Voor mijn boek over Augmented Reality (Academic Service, 2011, Amsterdam) schreef ik de volgende inleiding:

"1927. Mijn moeder ziet het levenslicht in een lemen boerderij met aarden vloer. Waterleiding is er niet. Water halen ze aan de dorpspomp. Het laatste nieuws vernemen ze ’s avonds aan, de rand van de straat wanneer ze samenkomen met de buren. De meester van de jongensschool, de zusters van de vrije school zijn de bronnen die de waarheid in pacht hebben. De pastoor preekt elke zondag welke kranten en boeken je wel of niet mag lezen.

1992. Ik maak mijn eindwerk. Voor informatie moet ik op zoek in de bibliotheek of ga ik te rade bij iemand die het weten kan. Teksten schrijf ik met de hand uit. Een buurman heeft een typemachine en zal alles uittikken. Een paar jaar later koop ik een computer, op dat moment al een oud ding, met Windows 3.1 en WordPerfect. Mijn moeder snapt die combinatie niet. Het lijkt op een tv met typemachine of net omgekeerd. Maar ze is wel verwonderd.

2011. Ik loop door een onbekende stad en richt mijn mobiele telefoon op een bepaald gebouw. Het toestel tovert informatie over de architect en de geschiedenis van het gebouw op het scherm zonder dat ik ook maar één zoekterm hebt ingegeven. Bovendien vertelt de smartphone ook nog eens dat op nauwelijks honderd meter naar het westen een interessante boekhandel te vinden is waar ik toeristische gidsen over de omgeving kan kopen. Wegwijzers en kaarten worden boven op het beeld van de omgeving geplakt op het touchscreen van mijn smartphone. In die winkel scan ik met het toestel QR-codes op de achterflap van het boek om een e-bookversie te kopen. Een Friend Finder-app toont me op een Google Maps-kaart dat mijn vrouw ondertussen een museum bezoekt. Handig om elkaar snel weer terug te vinden. Verdwalen hoort er niet meer bij. Zij krijgt op haar smartphone automatisch informatie over de aanwezige kunstwerken of 3D-modellen van verdwenen gebouwen. Welkom in de wereld van augmented reality."

Ondertussen zitten we al bijna tien jaar verder. Augmented Reality raakt stilaan ingeburgerd, ook al heb je de naam of het begrip nog niet vaak gehoord. AI en Big Data zijn al even ronkende namen. Augmented Reality, Artificial Intelligence en Big Data gaan hand in hand. 

Overal en voortdurend laat iedereen van ons 'sporen' achter. We maken foto's, posten op sociale media, sturen mails... en vooral, we laten sporen achter zonder het zelf te beseffen. We maken ons zorgen over cookies (deze site die ik heb gebouwd, vraagt er ook om), maar ondertussen laat onze smartphone overal sporen achter. Hij vertelt 'derde partijen' waar we ons bevinden. Onze foto's vermelden de precieze locatie waar ze zijn genomen. Stappentellers registreren niet enkel onze bewegingen, maar bewaren die data eveneens online voor latere analyse. 

90% van alle data die de mensheid heeft gegenereerd in haar geschiedenis, dateert van de laatste jaren. Snellere computersystemen, AI-algoritmes, compactere opslagmedia... maken een analyse van al deze gegevens mogelijk. Mensen komen daar steeds minder aan te pas. In Europa gelden strikte privacyregels (de GDPR-wetgeving) maar in landen als China gebruikt de overheid technologie voor een sociaal controlesysteem. Gaan we in Europa of in ons land ook die richting uit?

...

...  

Leven van hun pen

Leven van hun pen


Wanhopige brieven

Bij Charlottes terugkeer in Haworth verwachtte iedereen dat ze een school zou oprichten. Haar hoofd stond er echter niet naar. Uiteindelijk liet ze kaartjes drukken waarop ‘The Misses Brontë’s Establishment’ werd geadverteerd. De kaartjes werden her en der uitgedeeld, ook door kennissen en vrienden van hen, maar er meldden zich geen leerlingen.

Charlotte voelde zich depressief. Monsieur Heger had beloofd met haar te corresponderen maar zij stuurde hem veel meer brieven dan hij haar, en uiteindelijk schreef hij haar helemaal niet meer. In de brieven liet ze haar gevoelens voor hem de vrije loop. De trotse Charlotte bedelde om een beetje aandacht. Ze schreef:


“Monsieur, the poor do not need much to live – they only ask for the crumbs of bread which fall from the rich man’s table – but if one refuses them these crumbs of bread – they die of hunger – Nor do I need much affection from those I love – I would not know what to do with an absolute and complete friendship – I am not used to such a thing – but you once showed me a little interest when I was your pupil in Brussels – and I cling on to preserving that little interest – I cling on to it as I cling on to life…”

Er zijn slechts vier brieven van Charlotte Brontë aan Constantin Heger bewaard. Drie ervan zijn gescheurd, waarna de stukken met strookjes papier (1x) of met naald en draad (2x) weer aan elkaar zijn gezet. Men vermoedt dat Heger de brieven heeft verscheurd en in een papiermand gegooid, en dat Madame Heger ze eruit heeft gevist en ‘gerestaureerd’ om – indien nodig – de onschuld van haar man te bewijzen. Je kunt in die brieven uiteraard ook het bewijs lezen dat er ‘iets’ was tussen hen, dat zijn gedrag op de een of andere manier haar gevoelens moet of kan hebben opgewekt of aangewakkerd. Er lijkt een consensus te bestaan om Monsieur Heger vrij te pleiten. Ik ben geneigd om te denken dat hij zich aan een zekere mate van dubbelzinnigheid zal hebben bezondigd. Charlotte zal er hoe dan ook vatbaar voor zijn geweest. Ze was niet gewend aan galanterie én ze verging van eenzaamheid.

Beeld van ‘heilige’ Charlotte aan diggelen

Na de dood van hun ouders hadden de kinderen Heger een serieus probleem: wat moesten ze aanvangen met die brieven? Charlotte Brontë was intussen beroemd, brieven van haar kon je niet zomaar weggooien, laat staan verbranden. Uiteindelijk schonken ze de brieven in 1913 aan het British Museum, waar ze – onder strenge voorwaarden – kunnen worden geraadpleegd. Op 29 juli 1913 werden ze in The Timesgepubliceerd. Het beeld dat zich intussen had gevormd van ‘brave, deugdzame, heilige’ Charlotte viel aan diggelen.

Er is gesuggereerd dat Charlotte in die brieven eigenlijk al bezig was Constantin Heger om te timmeren tot een personage. Dat lijkt me een interessante denkpiste. In Jane Eyreduikt Heger op in de figuur van Rochester en in Villetteals Paul Emanuel. Beide personages zijn overduidelijk door Heger geïnspireerd, maar het gaat ook om transformaties. Het zijn geen letterlijke, waarheidsgetrouwe portretten. Heger prikkelde haar verbeelding en in die verbeelding nam hij andere contouren en eigenschappen aan. Tegelijkertijd bleef hij herkenbaar als ‘the Master’, ‘le Maître’. Charlotte gebruikte de romans om haar geheime en verboden verlangens in vervulling te laten gaan. De romance die ze zelf niet had gekend, beleefde ze op papier. Papier is – zoals geweten – erg geduldig.

Gepubliceerd

Maar laat ik terugkeren naar 1844. Charlotte was dus terug uit Brussel en depressief. Desondanks broedde ze op een plan om van haar pen te leven, niet alleen zij zou dat kunnen doen, maar ook haar zussen. Ze wist hen te overhalen om hun gedichten uit te geven. Het werd één bundel met werk van hen alle drie. Ze kozen mannelijke pseudoniemen met behoud van hun initialen, en een eenvoudige titel: Poemsby Currer, Ellis and Acton Bell (1846). De publicatie vergde een investering van £31, waarvoor de erfenis van hun tante werd aangesproken. Helaas bracht de publicatie niets op; er werd slechts één exemplaar verkocht. De bundel werd wel opgemerkt en kreeg lovende kritieken.

Charlotte besloot dat ze een betere kans zouden maken met proza. Anne stuurde het manuscript op van Agnes Grey, Emily dat van Wuthering Heights (Woeste hoogten)en Charlotte dat van The Professor. The Professorspeelt zich af in België en heeft een mannelijk hoofdpersonage, een Engelsman die naar Brussel reist om er les te geven. Hij zal verliefd worden op een van zijn leerlingen en er is uiteraard een happy end. Anders dan in Villettegebruikt Charlotte hier de echte plaatsnamen: België, Brussel, Oostende.

De romans van Emily en Anne werden door een uitgever aanvaard. Een andere uitgever, George Smith, schreef Charlotte een brief waarin hij interesse betoonde voor haar werk. Hij wil The Professorniet publiceren, maar ze mag hem altijd haar volgende manuscript voorleggen. Dat hoefde hij Charlotte geen twee keer te zeggen. Ze was intussen al een klein jaar aan het schrijven aan Jane Eyre, de roman die haar beroemd zou maken. Ze legde de laatste hand aan het manuscript en stuurde het op. Dit keer was de uitgever enthousiast, meer dan enthousiast zelfs. Hij bood haar honderd pond voor het copyright.

Roem en rouw

Jane Eyrewerd een gigantisch succes, zo gigantisch dat de man die de rechten had gekocht van Wuthering Heightsen Agnes Grey, zich haastte om ook deze romans uit te geven. Zoals nogal wat mensen was hij ervan overtuigd dat achter de namen Currer, Acton en Ellis Bell één en dezelfde persoon schuilging. En zo verschenen de debuutromans van de drie zusjes eind 1847.

Het gerucht dat de drie romans door dezelfde auteur geschreven waren, bleek zo hardnekkig dat Anne en Charlotte naar Londen trokken om te bewijzen dat het wel degelijk drie verschillende schrijvers betrof, én dat ze vrouwen waren. Emily wilde niet meekomen, die bleef liever in Haworth.

Het literaire succes maakte hen niet rijk, maar bracht wel wat geld in het laatje. Anne schreef en publiceerde een tweede roman, The Tenant of Wildfell Hall. Ook Emily zou aan een tweede boek hebben gewerkt, maar dat is niet bewaard. Helaas werd het succes overschaduwd door rampspoed: kort na elkaar stierven Branwell, Emily en Anne. Ik denk dat we ons niet kunnen voorstellen hoe verpletterend dat verlies moet zijn geweest voor Charlotte en haar vader.

Na de dood van haar zussen kreeg Charlotte de taak hun literaire nalatenschap te beheren. Er wordt beweerd dat ze het manuscript van Emily’s tweede, onaffe roman zou hebben vernietigd om de reputatie van haar zus te beschermen. De heftigheid in het werk van de Brontës deed inderdaad de wenkbrauwen fronsen. De stijl en de thema’s werden vaak als ‘coarse’ bestempeld: niet verfijnd, en vooral onvrouwelijk. Waar haalden die jonge, ongetrouwde vrouwen al die passie vandaan die ze hun personages toedichtten?

Charlotte schrok van die reacties en hamerde op het onderscheid tussen de vrouw, de schrijfster en de personages. Daarom ook bleef ze haar pseudoniem gebruiken, want dat gaf haar vrijheid als schrijfster. De heersende verwachtingen wat betreft vrouwelijkheid en gepast – of vooral deftig – vrouwelijk gedrag zaten haar als schrijver – of schrijfster – in de weg. Ze wenste er geen rekening mee te houden, maar ze wilde ook niet dat er enige verwarring bestond tussen haar personages en zijzelf.

Onmogelijke romances

De biografie die Elizabeth Gaskell twee jaar na Charlottes dood publiceerde, zette dat onberispelijke imago verder in de verf. Nochtans was Gaskell in Brussel geweest, en de kans is groot dat Madame Heger haar toen Charlottes brieven aan haar man heeft laten lezen. Gaskell besloot er het zwijgen toe te doen, iets wat Charlotte vast zou hebben gewaardeerd. Maar kijk, de populariteit van haar werk zwengelde de nieuwsgierigheid van lezers en onderzoekers aan. Privacy is haar niet meer gegund.

Ook over Branwell is intussen veel uit de doeken gedaan, maar dat is weer een ander verhaal. Dit saillant detail wil ik u echter niet onthouden. Branwell begon een affaire met de moeder van de kinderen voor wie hij als huisleraar was ingehuurd. Ze werden betrapt en Branwell werd ontslagen. Hij moet zwaar verliefd zijn geweest, en bazuinde uit hoe diep hij wel in de put zat. Na de dood van de man van zijn minnares was hij ervan overtuigd dat ze met hem zou hertrouwen, maar ze koos voor een Lord en werd een Lady. Branwell was er kapot van en zocht vergetelheid in drank en opium. Ook zijn gedrag werd een bron van inspiratie voor zijn zussen. In The Tenant of Wildfell Hallhield Anne een fel pleidooi tegen alcoholmisbruik.

Branwell liep te koop met zijn liefdesverdriet, Charlotte moest het hare voor zich houden. Dat stemde haar bitter. Branwell genoot ook veel grotere seksuele vrijheid dan zijn zussen. Zolang ze ongehuwd waren, hadden de meisjes geen enkele seksuele vrijheid. Van Branwell weten we dat hij een kind heeft verwekt bij een meid (niet in Haworth, wel bij het eerste gezin waar hij als huisleraar in dienst was, de reden trouwens voor zijn ontslag). Er werd een jongetje geboren dat maar heel kort heeft geleefd. Desondanks melden er zich met enige regelmaat afstammelingen…

Belgen mogen hoe dan ook best wel trots zijn op ‘ons’ cruciale aandeel in leven en werk van Charlotte Brontë. Ze heeft er de man ontmoet die haar ambitie voedde en aanmoedigde, en haar talent verder ontwikkelde. En vooral wekte hij in haar een passie op die wel een creatieve uitweg moest vinden. De onmogelijke romance dook in allerlei vormen en verschijningen op in haar werk. Het werd het verhaal dat moest worden verteld, telkens opnieuw. Fictie gunde haar personages meer dan zij van het leven kreeg. En uiteindelijk bracht het haar de erkenning waar ze zo naar snakte.

België als decor

Twee van Charlottes romans spelen zich af in België. In Villettedoopt ze Brussel om tot Villette, petite ville, kleine stad, de hoofdstad van Labassecour, het boerenerf, haar naam voor België. Dat ze zich weinig flatterend heeft uitgelaten over België en de Belgen moeten we dan maar voor lief nemen. Uiteindelijk zeggen die soms haast denigrerende uitspraken minstens evenveel over Charlotte Brontë als over onze ‘voorvaderen’. De vooroordelen die uit de volgende zin spreken zijn zo extreem dat ze grappig worden: ‘”Do you like Villette?” I asked. – “Pretty well. The natives, you know, are intensely stupid and vulgar; but there are some nice English families.”’ Charlotte laat een personage dat zeggen, en je mag de auteur en haar personages uiteraard niet laten samenvallen, maar er zijn weinig andere geluiden over België te horen in haar werk of in haar brieven, tenzij wanneer ze het over het eten heeft, en het comfort op de school.

Laat ik afronden met een kleine Belgische anekdote. In haar roman Shirleyintroduceert Charlotte Brontë de Belgische Hortense. Zij vindt dat de Engelse Caroline moet leren kousen stoppen, maar dan zo dat je niet kunt zien dat de kous is gestopt. De techniek heet ‘mazen’, een term die ik mijn moeder vaak heb horen gebruiken. Zij was daar bijzonder bedreven in. Caroline krijgt van Hortense twee kousen zonder hielen met de opdracht de hielen te herstellen. Avond na avond zit Caroline daar met die kapotte kousen in haar schoot, maar de gaten worden geen millimeter kleiner. Ze weet niet hoe eraan te beginnen. Gelukkig heeft Hortense een broer die af en toe tegen Caroline zegt: leg die kousen weg, ik wil het met jou over Shakespeare hebben. Wat een opluchting voor Caroline! ‘Mazen’ wordt in de roman voorgesteld als een Belgische specialisme. Belgische vrouwen konden het erg goed, althans volgens Hortense, én leerden het op jonge leeftijd. Hortense blonk er al op haar zesde in uit en werd ervoor overladen met lof. De tijden zijn ook in België onherkenbaar veranderd, maar wie weet wordt de nobele kunst van het mazen ooit in ere hersteld.

Wie meer wil weten over de Brontës in Brussel kan de zoektocht aanvatten op de website van The Brussels Brontë Society. Onder ‘Books and Articles’ vind je de referenties van de interessante boeken die de Britse expat Helen McEwan aan het onderwerp heeft gewijd. In 2006 richtte McEwan de Brusselse afdeling van de Brontë Society op. Mede dankzij haar enthousiasme en inzet ontdekken meer en meer Belgen dit fascinerende hoofdstukje uit onze vaderlandse geschiedenis.

Veel informatie

Een massa informatie

De wereld van vandaag is grondig anders dan vroeger. Daar twijfel je helemaal niet aan.  Voor mijn boek over Augmented Reality (Academic Service, 2011, Amsterdam) schreef ik de volgende inleiding:

"1927. Mijn moeder ziet het levenslicht in een lemen boerderij met aarden vloer. Waterleiding is er niet. Water halen ze aan de dorpspomp. Het laatste nieuws vernemen ze ’s avonds aan, de rand van de straat wanneer ze samenkomen met de buren. De meester van de jongensschool, de zusters van de vrije school zijn de bronnen die de waarheid in pacht hebben. De pastoor preekt elke zondag welke kranten en boeken je wel of niet mag lezen.

1992. Ik maak mijn eindwerk. Voor informatie moet ik op zoek in de bibliotheek of ga ik te rade bij iemand die het weten kan. Teksten schrijf ik met de hand uit. Een buurman heeft een typemachine en zal alles uittikken. Een paar jaar later koop ik een computer, op dat moment al een oud ding, met Windows 3.1 en WordPerfect. Mijn moeder snapt die combinatie niet. Het lijkt op een tv met typemachine of net omgekeerd. Maar ze is wel verwonderd.

2011. Ik loop door een onbekende stad en richt mijn mobiele telefoon op een bepaald gebouw. Het toestel tovert informatie over de architect en de geschiedenis van het gebouw op het scherm zonder dat ik ook maar één zoekterm hebt ingegeven. Bovendien vertelt de smartphone ook nog eens dat op nauwelijks honderd meter naar het westen een interessante boekhandel te vinden is waar ik toeristische gidsen over de omgeving kan kopen. Wegwijzers en kaarten worden boven op het beeld van de omgeving geplakt op het touchscreen van mijn smartphone. In die winkel scan ik met het toestel QR-codes op de achterflap van het boek om een e-bookversie te kopen. Een Friend Finder-app toont me op een Google Maps-kaart dat mijn vrouw ondertussen een museum bezoekt. Handig om elkaar snel weer terug te vinden. Verdwalen hoort er niet meer bij. Zij krijgt op haar smartphone automatisch informatie over de aanwezige kunstwerken of 3D-modellen van verdwenen gebouwen. Welkom in de wereld van augmented reality."

Ondertussen zitten we al bijna tien jaar verder. Augmented Reality raakt stilaan ingeburgerd, ook al heb je de naam of het begrip nog niet vaak gehoord. AI en Big Data zijn al even ronkende namen. Augmented Reality, Artificial Intelligence en Big Data gaan hand in hand. 

Overal en voortdurend laat iedereen van ons 'sporen' achter. We maken foto's, posten op sociale media, sturen mails... en vooral, we laten sporen achter zonder het zelf te beseffen. We maken ons zorgen over cookies (deze site die ik heb gebouwd, vraagt er ook om), maar ondertussen laat onze smartphone overal sporen achter. Hij vertelt 'derde partijen' waar we ons bevinden. Onze foto's vermelden de precieze locatie waar ze zijn genomen. Stappentellers registreren niet enkel onze bewegingen, maar bewaren die data eveneens online voor latere analyse. 

90% van alle data die de mensheid heeft gegenereerd in haar geschiedenis, dateert van de laatste jaren. Snellere computersystemen, AI-algoritmes, compactere opslagmedia... maken een analyse van al deze gegevens mogelijk. Mensen komen daar steeds minder aan te pas. In Europa gelden strikte privacyregels (de GDPR-wetgeving) maar in landen als China gebruikt de overheid technologie voor een sociaal controlesysteem. Gaan we in Europa of in ons land ook die richting uit?

...

...  

Leven van hun pen

Leven van hun pen


Wanhopige brieven

Bij Charlottes terugkeer in Haworth verwachtte iedereen dat ze een school zou oprichten. Haar hoofd stond er echter niet naar. Uiteindelijk liet ze kaartjes drukken waarop ‘The Misses Brontë’s Establishment’ werd geadverteerd. De kaartjes werden her en der uitgedeeld, ook door kennissen en vrienden van hen, maar er meldden zich geen leerlingen.

Charlotte voelde zich depressief. Monsieur Heger had beloofd met haar te corresponderen maar zij stuurde hem veel meer brieven dan hij haar, en uiteindelijk schreef hij haar helemaal niet meer. In de brieven liet ze haar gevoelens voor hem de vrije loop. De trotse Charlotte bedelde om een beetje aandacht. Ze schreef:


“Monsieur, the poor do not need much to live – they only ask for the crumbs of bread which fall from the rich man’s table – but if one refuses them these crumbs of bread – they die of hunger – Nor do I need much affection from those I love – I would not know what to do with an absolute and complete friendship – I am not used to such a thing – but you once showed me a little interest when I was your pupil in Brussels – and I cling on to preserving that little interest – I cling on to it as I cling on to life…”

Er zijn slechts vier brieven van Charlotte Brontë aan Constantin Heger bewaard. Drie ervan zijn gescheurd, waarna de stukken met strookjes papier (1x) of met naald en draad (2x) weer aan elkaar zijn gezet. Men vermoedt dat Heger de brieven heeft verscheurd en in een papiermand gegooid, en dat Madame Heger ze eruit heeft gevist en ‘gerestaureerd’ om – indien nodig – de onschuld van haar man te bewijzen. Je kunt in die brieven uiteraard ook het bewijs lezen dat er ‘iets’ was tussen hen, dat zijn gedrag op de een of andere manier haar gevoelens moet of kan hebben opgewekt of aangewakkerd. Er lijkt een consensus te bestaan om Monsieur Heger vrij te pleiten. Ik ben geneigd om te denken dat hij zich aan een zekere mate van dubbelzinnigheid zal hebben bezondigd. Charlotte zal er hoe dan ook vatbaar voor zijn geweest. Ze was niet gewend aan galanterie én ze verging van eenzaamheid.

Beeld van ‘heilige’ Charlotte aan diggelen

Na de dood van hun ouders hadden de kinderen Heger een serieus probleem: wat moesten ze aanvangen met die brieven? Charlotte Brontë was intussen beroemd, brieven van haar kon je niet zomaar weggooien, laat staan verbranden. Uiteindelijk schonken ze de brieven in 1913 aan het British Museum, waar ze – onder strenge voorwaarden – kunnen worden geraadpleegd. Op 29 juli 1913 werden ze in The Timesgepubliceerd. Het beeld dat zich intussen had gevormd van ‘brave, deugdzame, heilige’ Charlotte viel aan diggelen.

Er is gesuggereerd dat Charlotte in die brieven eigenlijk al bezig was Constantin Heger om te timmeren tot een personage. Dat lijkt me een interessante denkpiste. In Jane Eyreduikt Heger op in de figuur van Rochester en in Villetteals Paul Emanuel. Beide personages zijn overduidelijk door Heger geïnspireerd, maar het gaat ook om transformaties. Het zijn geen letterlijke, waarheidsgetrouwe portretten. Heger prikkelde haar verbeelding en in die verbeelding nam hij andere contouren en eigenschappen aan. Tegelijkertijd bleef hij herkenbaar als ‘the Master’, ‘le Maître’. Charlotte gebruikte de romans om haar geheime en verboden verlangens in vervulling te laten gaan. De romance die ze zelf niet had gekend, beleefde ze op papier. Papier is – zoals geweten – erg geduldig.

Gepubliceerd

Maar laat ik terugkeren naar 1844. Charlotte was dus terug uit Brussel en depressief. Desondanks broedde ze op een plan om van haar pen te leven, niet alleen zij zou dat kunnen doen, maar ook haar zussen. Ze wist hen te overhalen om hun gedichten uit te geven. Het werd één bundel met werk van hen alle drie. Ze kozen mannelijke pseudoniemen met behoud van hun initialen, en een eenvoudige titel: Poemsby Currer, Ellis and Acton Bell (1846). De publicatie vergde een investering van £31, waarvoor de erfenis van hun tante werd aangesproken. Helaas bracht de publicatie niets op; er werd slechts één exemplaar verkocht. De bundel werd wel opgemerkt en kreeg lovende kritieken.

Charlotte besloot dat ze een betere kans zouden maken met proza. Anne stuurde het manuscript op van Agnes Grey, Emily dat van Wuthering Heights (Woeste hoogten)en Charlotte dat van The Professor. The Professorspeelt zich af in België en heeft een mannelijk hoofdpersonage, een Engelsman die naar Brussel reist om er les te geven. Hij zal verliefd worden op een van zijn leerlingen en er is uiteraard een happy end. Anders dan in Villettegebruikt Charlotte hier de echte plaatsnamen: België, Brussel, Oostende.

De romans van Emily en Anne werden door een uitgever aanvaard. Een andere uitgever, George Smith, schreef Charlotte een brief waarin hij interesse betoonde voor haar werk. Hij wil The Professorniet publiceren, maar ze mag hem altijd haar volgende manuscript voorleggen. Dat hoefde hij Charlotte geen twee keer te zeggen. Ze was intussen al een klein jaar aan het schrijven aan Jane Eyre, de roman die haar beroemd zou maken. Ze legde de laatste hand aan het manuscript en stuurde het op. Dit keer was de uitgever enthousiast, meer dan enthousiast zelfs. Hij bood haar honderd pond voor het copyright.

Roem en rouw

Jane Eyrewerd een gigantisch succes, zo gigantisch dat de man die de rechten had gekocht van Wuthering Heightsen Agnes Grey, zich haastte om ook deze romans uit te geven. Zoals nogal wat mensen was hij ervan overtuigd dat achter de namen Currer, Acton en Ellis Bell één en dezelfde persoon schuilging. En zo verschenen de debuutromans van de drie zusjes eind 1847.

Het gerucht dat de drie romans door dezelfde auteur geschreven waren, bleek zo hardnekkig dat Anne en Charlotte naar Londen trokken om te bewijzen dat het wel degelijk drie verschillende schrijvers betrof, én dat ze vrouwen waren. Emily wilde niet meekomen, die bleef liever in Haworth.

Het literaire succes maakte hen niet rijk, maar bracht wel wat geld in het laatje. Anne schreef en publiceerde een tweede roman, The Tenant of Wildfell Hall. Ook Emily zou aan een tweede boek hebben gewerkt, maar dat is niet bewaard. Helaas werd het succes overschaduwd door rampspoed: kort na elkaar stierven Branwell, Emily en Anne. Ik denk dat we ons niet kunnen voorstellen hoe verpletterend dat verlies moet zijn geweest voor Charlotte en haar vader.

Na de dood van haar zussen kreeg Charlotte de taak hun literaire nalatenschap te beheren. Er wordt beweerd dat ze het manuscript van Emily’s tweede, onaffe roman zou hebben vernietigd om de reputatie van haar zus te beschermen. De heftigheid in het werk van de Brontës deed inderdaad de wenkbrauwen fronsen. De stijl en de thema’s werden vaak als ‘coarse’ bestempeld: niet verfijnd, en vooral onvrouwelijk. Waar haalden die jonge, ongetrouwde vrouwen al die passie vandaan die ze hun personages toedichtten?

Charlotte schrok van die reacties en hamerde op het onderscheid tussen de vrouw, de schrijfster en de personages. Daarom ook bleef ze haar pseudoniem gebruiken, want dat gaf haar vrijheid als schrijfster. De heersende verwachtingen wat betreft vrouwelijkheid en gepast – of vooral deftig – vrouwelijk gedrag zaten haar als schrijver – of schrijfster – in de weg. Ze wenste er geen rekening mee te houden, maar ze wilde ook niet dat er enige verwarring bestond tussen haar personages en zijzelf.

Onmogelijke romances

De biografie die Elizabeth Gaskell twee jaar na Charlottes dood publiceerde, zette dat onberispelijke imago verder in de verf. Nochtans was Gaskell in Brussel geweest, en de kans is groot dat Madame Heger haar toen Charlottes brieven aan haar man heeft laten lezen. Gaskell besloot er het zwijgen toe te doen, iets wat Charlotte vast zou hebben gewaardeerd. Maar kijk, de populariteit van haar werk zwengelde de nieuwsgierigheid van lezers en onderzoekers aan. Privacy is haar niet meer gegund.

Ook over Branwell is intussen veel uit de doeken gedaan, maar dat is weer een ander verhaal. Dit saillant detail wil ik u echter niet onthouden. Branwell begon een affaire met de moeder van de kinderen voor wie hij als huisleraar was ingehuurd. Ze werden betrapt en Branwell werd ontslagen. Hij moet zwaar verliefd zijn geweest, en bazuinde uit hoe diep hij wel in de put zat. Na de dood van de man van zijn minnares was hij ervan overtuigd dat ze met hem zou hertrouwen, maar ze koos voor een Lord en werd een Lady. Branwell was er kapot van en zocht vergetelheid in drank en opium. Ook zijn gedrag werd een bron van inspiratie voor zijn zussen. In The Tenant of Wildfell Hallhield Anne een fel pleidooi tegen alcoholmisbruik.

Branwell liep te koop met zijn liefdesverdriet, Charlotte moest het hare voor zich houden. Dat stemde haar bitter. Branwell genoot ook veel grotere seksuele vrijheid dan zijn zussen. Zolang ze ongehuwd waren, hadden de meisjes geen enkele seksuele vrijheid. Van Branwell weten we dat hij een kind heeft verwekt bij een meid (niet in Haworth, wel bij het eerste gezin waar hij als huisleraar in dienst was, de reden trouwens voor zijn ontslag). Er werd een jongetje geboren dat maar heel kort heeft geleefd. Desondanks melden er zich met enige regelmaat afstammelingen…

Belgen mogen hoe dan ook best wel trots zijn op ‘ons’ cruciale aandeel in leven en werk van Charlotte Brontë. Ze heeft er de man ontmoet die haar ambitie voedde en aanmoedigde, en haar talent verder ontwikkelde. En vooral wekte hij in haar een passie op die wel een creatieve uitweg moest vinden. De onmogelijke romance dook in allerlei vormen en verschijningen op in haar werk. Het werd het verhaal dat moest worden verteld, telkens opnieuw. Fictie gunde haar personages meer dan zij van het leven kreeg. En uiteindelijk bracht het haar de erkenning waar ze zo naar snakte.

België als decor

Twee van Charlottes romans spelen zich af in België. In Villettedoopt ze Brussel om tot Villette, petite ville, kleine stad, de hoofdstad van Labassecour, het boerenerf, haar naam voor België. Dat ze zich weinig flatterend heeft uitgelaten over België en de Belgen moeten we dan maar voor lief nemen. Uiteindelijk zeggen die soms haast denigrerende uitspraken minstens evenveel over Charlotte Brontë als over onze ‘voorvaderen’. De vooroordelen die uit de volgende zin spreken zijn zo extreem dat ze grappig worden: ‘”Do you like Villette?” I asked. – “Pretty well. The natives, you know, are intensely stupid and vulgar; but there are some nice English families.”’ Charlotte laat een personage dat zeggen, en je mag de auteur en haar personages uiteraard niet laten samenvallen, maar er zijn weinig andere geluiden over België te horen in haar werk of in haar brieven, tenzij wanneer ze het over het eten heeft, en het comfort op de school.

Laat ik afronden met een kleine Belgische anekdote. In haar roman Shirleyintroduceert Charlotte Brontë de Belgische Hortense. Zij vindt dat de Engelse Caroline moet leren kousen stoppen, maar dan zo dat je niet kunt zien dat de kous is gestopt. De techniek heet ‘mazen’, een term die ik mijn moeder vaak heb horen gebruiken. Zij was daar bijzonder bedreven in. Caroline krijgt van Hortense twee kousen zonder hielen met de opdracht de hielen te herstellen. Avond na avond zit Caroline daar met die kapotte kousen in haar schoot, maar de gaten worden geen millimeter kleiner. Ze weet niet hoe eraan te beginnen. Gelukkig heeft Hortense een broer die af en toe tegen Caroline zegt: leg die kousen weg, ik wil het met jou over Shakespeare hebben. Wat een opluchting voor Caroline! ‘Mazen’ wordt in de roman voorgesteld als een Belgische specialisme. Belgische vrouwen konden het erg goed, althans volgens Hortense, én leerden het op jonge leeftijd. Hortense blonk er al op haar zesde in uit en werd ervoor overladen met lof. De tijden zijn ook in België onherkenbaar veranderd, maar wie weet wordt de nobele kunst van het mazen ooit in ere hersteld.

Wie meer wil weten over de Brontës in Brussel kan de zoektocht aanvatten op de website van The Brussels Brontë Society. Onder ‘Books and Articles’ vind je de referenties van de interessante boeken die de Britse expat Helen McEwan aan het onderwerp heeft gewijd. In 2006 richtte McEwan de Brusselse afdeling van de Brontë Society op. Mede dankzij haar enthousiasme en inzet ontdekken meer en meer Belgen dit fascinerende hoofdstukje uit onze vaderlandse geschiedenis.

Pricavy

Link Privacy Policy

Over ons privacybeleid

Uw privacy is belangrijk voor ons. Wij verwerken daarom uitsluitend gegevens die wij nodig hebben voor (het verbeteren van) onze dienstverlening en gaan zorgvuldig om met de informatie die wij over u en uw gebruik van onze diensten hebben verzameld. Wij stellen uw gegevens nooit voor commerciële doelstellingen ter beschikking aan derden.

Dit privacybeleid is van toepassing op het gebruik van deze website en de diensten in het verlengde hiervan. De ingangsdatum voor de geldigheid van deze voorwaarden is 1 september 2020, met het publiceren van een nieuwe versie vervalt de geldigheid van alle voorgaande versies. Dit privacybeleid beschrijft welke gegevens over u door ons worden verzameld, waar deze gegevens voor worden gebruikt en met wie en onder welke voorwaarden deze gegevens eventueel met derden kunnen worden gedeeld. Ook leggen wij aan u uit op welke wijze wij uw gegevens opslaan en hoe wij uw gegevens tegen misbruik beschermen en welke rechten u heeft met betrekking tot de door u aan ons verstrekte persoonsgegevens.

Als u vragen heeft over ons privacybeleid kunt u contact opnemen met onze contactpersoon voor privacyzaken, u vindt de contactgegevens aan het einde van ons privacybeleid.

Algemeen doel van de gegevensverwerking

Wij gebruiken uw gegevens uitsluitend ten behoeve van onze dienstverlening. Dat wil zeggen dat het doel van de verwerking altijd direct verband houdt met de opdracht die u verstrekt. Wij gebruiken uw gegevens niet voor (gerichte) marketing. Als u gegevens met ons deelt en wij gebruiken deze gegevens om – anders dan op uw verzoek – op een later moment contact met u op te nemen, vragen wij u hiervoor expliciet toestemming. Uw gegevens worden niet met derden gedeeld, anders dan om aan boekhoudkundige en overige administratieve verplichtingen te voldoen.

Deze derden zijn allemaal tot geheimhouding gehouden op grond van de overeenkomst tussen hen en ons of een eed of wettelijke verplichting.

Automatisch verzamelde gegevens

Gegevens die automatisch worden verzameld door onze website worden verwerkt met het doel onze dienstverlening verder te verbeteren. Deze gegevens (bijvoorbeeld uw IP-adres, webbrowser en besturingssysteem) zijn geen persoonsgegevens.

Medewerking aan fiscaal en strafrechtelijk onderzoek In voorkomende gevallen kan Duurzaam Beleggen Academy en UCLL Leuven vzw op grond van een wettelijke verplichting worden gehouden tot het delen van uw gegevens in verband met fiscaal of strafrechtelijk onderzoek van overheidswege. In een dergelijk geval zijn wij gedwongen uw gegevens te delen, maar wij zullen ons binnen de mogelijkheden die de wet ons biedt daartegen verzetten.

Onze website en uw gegevensverwerking

De e-learning is ontwikkeld met het platform OpleidingNU (www.opleidingNU.nl). Persoonsgegevens die u ten behoeve van onze dienstverlening aan ons beschikbaar stelt, worden met deze partij gedeeld.

Deze hebben toegang tot uw gegevens om ons (technische) ondersteuning te bieden, zij zullen uw gegevens nooit gebruiken voor een ander doel. Op basis van de overeenkomst die wij met hen hebben gesloten, zijn ze verplicht om passende beveiligingsmaatregelen te nemen. Deze beveiligingsmaatregelen bestaan bijvoorbeeld uit de toepassing van SSL-encryptie en een sterk wachtwoordbeleid.

De website maakt verder gebruik van cookies om technische informatie te verzamelen met betrekking tot uw gebruik van de software, er worden geen persoonsgegevens verzameld en/of opgeslagen. Verzamelde gegevens zouden eventueel wel binnen het eigen concern gedeeld kunnen worden om de dienstverlening verder te verbeteren.

Webhosting

Webhosting- en e-maildiensten worden afgenomen van Combell nv die persoonsgegevens verwerkt namens ons. Uw gegevens worden niet voor eigen doeleinden door hen gebruikt. Wel kan deze partij metagegevens verzamelen over het gebruik van de diensten. Dit zijn geen persoonsgegevens. Combell nv heeft passende technische en organisatorische maatregelen genomen om verlies en ongeoorloofd gebruik van uw persoonsgegevens te voorkomen. Combell nv is op grond van de overeenkomst tot geheimhouding verplicht.

E-mail en mailinglijsten met behulp van MailChimp

Wij versturen onze e-mail nieuwsbrieven met MailChimp. MailChimp zal uw naam en e-mailadres nooit voor eigen doeleinden gebruiken. Onderaan elke e-mail die geautomatiseerd en via onze website wordt verzonden, ziet u de ‘unsubscribe’ link. U kunt daarmee uitschrijven en ontvangt onze nieuwsbrief dan niet meer. Uw persoonsgegevens worden door MailChimp beveiligd opgeslagen. MailChimp maakt gebruik van cookies en andere internettechnologieën die inzichtelijk maken of e-mails worden geopend en gelezen. MailChimp behoudt zich het recht voor om uw gegevens te gebruiken voor het verder verbeteren van de dienstverlening en in het kader daarvan informatie met derden te delen.

Betalingen via zogenaamde Payment processors

Voor het afhandelen van een (deel van) de betalingen in onze webwinkel maken wij gebruik van het platform OpleidingNU (www.opleidingNU.nl). OpleidingNU verwerkt uw naam, adres en woonplaatsgegevens en uw betaalgegevens zoals uw bankrekening- of creditcardnummer. OpleidingNU heeft passende technische en organisatorische maatregelen genomen om uw persoonsgegevens te beschermen. OpleidingNU behoudt zich het recht voor uw gegevens te gebruiken om de dienstverlening verder te verbeteren en in het kader daarvan (geanonimiseerde) gegevens met derden te delen. Alle hierboven genoemde waarborgen met betrekking tot de bescherming van uw persoonsgegevens zijn eveneens van toepassing op de onderdelen van OpleidingNU dienstverlening waarvoor zij derden inschakelen. Mollie bewaart uw gegevens niet langer dan op grond van de wettelijke termijnen is toegestaan.

Verzenden en logistiek via PostNL / BPost

Voor de verzending van uw bestelling maken wij gebruik van de diensten van PostNL / BPost voor het uitvoeren van de leveringen. Het is daarvoor noodzakelijk dat wij uw naam, adres en woonplaatsgegevens met deze bedrijven delen. De pakketdiensten gebruiken deze gegevens alleen ten behoeve van het uitvoeren van de overeenkomst. In het geval dat een pakketdienst onderaannemers inschakelt, stelt deze uw gegevens ook aan deze partijen ter beschikking.

Facturatie en boekhouden

Voor onze administratie en boekhouding maken wij gebruik van een administratiesysteem. Uw naam, e-mailadres, adres en woonplaatsgegevens en details met betrekking tot uw bestelling worden hierin opgeslagen. Deze gegevens worden gebruikt voor het administreren van verkoopfacturen en betalingen.

Externe verkoopkanalen zoals Bol.com

Wij verkopen (een deel van) onze artikelen ook via het platform van Bol.com. Als u via dit platform een bestelling plaatst, dan deelt Bol.com uw bestel- en persoonsgegevens met ons. Wij gebruiken deze gegevens om uw bestelling af te handelen. Wij gaan vertrouwelijk met uw gegevens om en hebben passende technische en organisatorische maatregelen getroffen om uw gegevens te beschermen tegen verlies en ongeoorloofd gebruik.

Bewaartermijnen

Wij bewaren uw gegevens zolang u klant van ons bent. Dit betekent dat wij uw gegevens bewaren totdat u aangeeft dat u niet langer van onze diensten gebruik wenst te maken. Als u dit bij ons aangeeft zullen wij dit tevens opvatten als een vergeetverzoek. Op grond van toepasselijke administratieve verplichtingen dienen wij facturen met uw (persoons)gegevens te bewaren, deze gegevens zullen wij dus voor zolang de toepasselijke termijn loopt bewaren.

Uw rechten

Op grond van de geldende Belgische en Europese wetgeving heeft u als betrokkene bepaalde rechten met betrekking tot de persoonsgegevens die door of namens ons worden verwerkt. Wij leggen u hieronder uit welke rechten dit zijn en hoe u zich op deze rechten kunt beroepen.

In beginsel sturen wij om misbruik te voorkomen afschriften en kopieën van uw gegevens enkel naar uw bij ons reedsbekende e-mailadres. In het geval dat u de gegevens op een ander e-mailadres of bijvoorbeeld per post wenst te ontvangen, zullen wij u vragen zich te legitimeren. Wij houden een administratie bij van afgehandelde verzoeken, in het geval van een vergeetverzoek administreren wij geanonimiseerde gegevens. Alle afschriften en kopieën van gegevens ontvangt u in de machineleesbare gegevensindeling die wij binnen onze systemen hanteren.

U heeft te allen tijde het recht om een klacht in te dienen bij de Gegevensbeschermingsautoriteit als u vermoedt dat wij uw persoonsgegevens op een verkeerde manier gebruiken.

Inzagerecht

U heeft altijd het recht om de gegevens die wij (laten) verwerken en die betrekking hebben op uw persoon of daartoe herleidbaar zijn, in te zien. U kunt een verzoek met die strekking doen aan onze contactpersoon voor privacyzaken. U ontvangt dan binnen 30 dagen een reactie op uw verzoek. Als uw verzoek wordt ingewilligd, sturen wij u op het bij ons bekende e-mailadres een kopie van alle gegevens met een overzicht van de verwerkers die deze gegevens onder zich hebben, onder vermelding van de categorie waaronder wij deze gegevens hebben opgeslagen.

Rectificatierecht

U heeft altijd het recht om de gegevens die wij (laten) verwerken en die betrekking hebben op uw persoon of daartoe herleidbaar zijn, te laten aanpassen. U kunt een verzoek met die strekking doen aan onze contactpersoon voor privacyzaken. U ontvangt dan binnen 30 dagen een reactie op uw verzoek. Als uw verzoek wordt ingewilligd sturen wij u op het bij ons bekende e-mailadres een bevestiging dat de gegevens zijn aangepast.

Recht op beperking van de verwerking

U heeft altijd het recht om de gegevens die wij (laten) verwerken die betrekking hebben op uw persoon of daartoe herleidbaar zijn, te beperken. U kunt een verzoek met die strekking doen aan onze contactpersoon voor privacyzaken. U ontvangt dan binnen 30 dagen een reactie op uw verzoek. Als uw verzoek wordt ingewilligd sturen wij u op het bij ons bekende e-mailadres een bevestiging dat de gegevens tot u de beperking opheft niet langer worden verwerkt.

Recht op overdraagbaarheid

U heeft altijd het recht om de gegevens die wij (laten) verwerken en die betrekking hebben op uw persoon of daartoe herleidbaar zijn, door een andere partij te laten uitvoeren. U kunt een verzoek met die strekking doen aan onze contactpersoon voor privacyzaken. U ontvangt dan binnen 30 dagen een reactie op uw verzoek. Als uw verzoek wordt ingewilligd sturen wij u op het bij ons bekende e-mailadres afschriften of kopieën van alle gegevens over u die wij hebben verwerkt of in opdracht van ons door andere verwerkers of derden zijn verwerkt. Naar alle waarschijnlijkheid kunnen wij in een dergelijk geval de dienstverlening niet langer voortzetten, omdat de veilige koppeling van databestanden dan niet langer kan worden gegarandeerd.

Recht van bezwaar en overige rechten

U heeft in voorkomende gevallen het recht bezwaar te maken tegen de verwerking van uw persoonsgegevens door of in opdracht van ons. Als u bezwaar maakt zullen wij onmiddellijk de gegevensverwerking staken in afwachting van de afhandeling van uw bezwaar. Is uw bezwaar gegrond dat zullen wij afschriften en/of kopieën van gegevens die wij (laten) verwerken aan u ter beschikking stellen en daarna de verwerking blijvend staken.

U heeft bovendien het recht om niet aan geautomatiseerde individuele besluitvorming of profiling te worden onderworpen. Wij verwerken uw gegevens niet op zodanige wijze dat dit recht van toepassing is. Bent u van mening dat dit wel zo is, neem dan contact op met onze contactpersoon voor privacyzaken.

Cookies door Google Analytics en derde partijen

Via onze website kunnen cookies geplaatst worden van het Amerikaanse bedrijf Google, als deel van de “Analytics”-dienst. Wij gebruiken deze dienst om bij te houden en rapportages te krijgen over hoe bezoekers de website gebruiken. Deze verwerker is mogelijk verplicht op grond van geldende wet- en regelgeving inzage te geven in deze gegevens. Wij hebben Google niet toegestaan de verkregen analytics-informatie te gebruiken voor andere Google diensten.

In het geval dat softwareoplossingen van derde partijen gebruik maken van cookies is dit vermeld in hun privacyverklaring.

Wijzigingen in het privacybeleid

Wij behouden te allen tijde het recht ons privacybeleid te wijzigen. Op deze pagina vindt u echter altijd de meest recente versie. Als het nieuwe privacybeleid gevolgen heeft voor de wijze waarop wij reeds verzamelde gegevens met betrekking tot u verwerken, dan brengen wij u daarvan per e-mail op de hoogte.

Contactgegevens

Duurzaam Beleggen Academy en UCLL Leuven vzw
Geldenaaksebaan 335
3001 Heverlee
België

+32 375 300

 info@duurzambeleggen.academy



Contactpersoon voor privacyzaken: Siem de Rijter

Deel 1 - digitale verwerkingssystemen

Onderstaand artikel uit Cursus multimedia (K. Merckx)

Computers, laptops, tablets, smartphones, internet of things... Hoe maken we die digitale en elektronische wereld bevattelijk? Er is meer onder de zon dan de strijd tussen Microsoft en Apple of Android en iOS. In dit hoofdstuk leer je je weg te vinden in wat digitaal en elektronisch nu eigenlijk is. Hoe verhouden de diverse toestellen zich tot elkaar? Wat is het verschil tussen de boordcomputer in je auto en je laptop? Is je TV ook een computer als je ermee op internet kan?

1.1 Je weg vinden in het elektronische en digitale landschap

Je zal een stap voor zijn op de meerderheid van het grote publiek dat zulke toestellen wel massaal gebruikt, maar eigenlijk niet goed weet hoe die werken en nog veel minder hoe je zo'n toestellen zelf op maat kan bouwen. Wat leeft er allemaal in die “digitale wereld”? Wat is het verschil of de verhouding tussen analoog en digitaal, tussen elektronica en computers, tussen computers en microcontrollers, tussen embedded systemen en firmware, tussen hardware en software? Volg je nog? Ok, laat het ons een even allemaal op een rijtje zetten. Opgelet: we staan niet stil bij klassieke computers of televisietoestellen of diverse “merken”.

1.1.1 Hardware en software

Een computer(de hardware), of het nu gaat om een klassiek desktop-onding, een tablet, smartphone of een laptop, bestaat uit een hoop onderdelen. Je vindt er een processor in, een tijdelijk werkgeheugen (RAM), een opslagmedium (harde schijf, SSD, SD...), invoerapparaten (muis, touchscreen, toetsenbord...) en ook een outputsysteem (bestanden, scherm, webserver...). Al die diverse toestellen doen in wezen niet zo'n aardig verschillende dingen. Ze verwerken invoer en tonen en/of bewaren de uitvoer. Dat heb je op de schoolbanken geleerd. Ze kunnen niet zonder “software”, de ongrijpbare programma's die ergens virtueel zijn “geïnstalleerd” als digitale gegevens op een opslagmedium. De softwaregeeft onder de vorm van “binaire” code instructies aan de toestellen, verwerkt de invoer en presenteert de uitvoer.

Software bestaat op diverse niveaus:

1. een basissysteem (bios, uefi) dat de contacten tussen alle onderdelen regelt,

2. een besturingssysteem (zoals Android, iOS, Linux, Mac OS X, UNIX, Windows...)

3. of gewoon software met een heel specifieke taak (zoals GIMP, MS Word of... Processing).

Maar er bestaan ook andere verschijningsvormen die men gemakshalve eveneens aanduidt met de naam “computer”, maar in wezen niet helemaal voldoen aan de definitie hier boven. Een microcontroller is zo'n “computer”. Men gebruikt een microcontroller of microprocessor om elektronische apparatuur te besturen. Heel wat moderne apparaten bevatten zo'n microcontroller: een magnetron, een auto, een wasmachine, sommige telefoons...


Er bestaan ook kruisbestuivingentussen beide. De immens populaire Raspberry Piis daar een voorbeeld van.

1.1.2 Embedded systemen en firmware

Ongetwijfeld heb je op het vlak van “consumentenelektronica” al gehoord over “ embedded systemen” en “ firmware”. Een embedded system (ingebed of geïntegreerd systeem) is heel vaak gebaseerd op een microcontroller (met een microprocessor en/of DSP of 'digital signal processor') of op een SoC (System on a chip). Het vervult een bepaalde functie binnen een groter mechanisch of elektrisch systeem.In een koelkast kan het de temperatuur regelen, in een wasmachine regelt het de functie van alle “programma-instellingen”, in je auto zorgt het voor alle foutmeldingen die op je dashboard verschijnen, maar ook voor alle andere digitale informatie, voor het aansturen van bepaalde onderdelen van je motor enz.

Vroeger bestonden regelsystemenhoofdzakelijk uit mechanische en later elektronische onderdelen. Nu neemt de in een “microcontroller” geïntegreerde software veel van die taken over. Een microcontroller integreert hardware en software. Er zit geen “harde schijf” in waarop de software manueel kan geïnstalleerd worden, vaak zit de software geïntegreerd in de hardware, als vrijwel niet te wijzigen programma's. Soms kan de ingesloten software geüpdated worden, dan spreekt men van “ firmware”.

1.1.3 Voordelen en nadelen

Zo'n integratie biedt tal van voordelen in vergelijking met een “computer”.

  • 1. De verwerking gebeurt real time (beeld je maar eens in dat je auto zou werken op Windows),
  • 2. snel
  • 3. en verbruikt zeer weinig energie.
  • 4. Een embedded systeem is ook veel goedkoper.

Nadeel is dat de functionaliteit heel beperkt is. Je kan bijvoorbeeld geen tekstverwerker installeren in je koelkast of videomontagesoftware in je auto.

Het Leuvense IT-bedrijf EASICS ontwikkelde de beeldherkenningshardware waarmee de sorteermachines van de Belgische firma BEST zijn uitgerust.De hardware van EASICS herkent tegen een onwaarschijnlijk hoog tempo “ongewenste” elementen tussen bijvoorbeeld razendsnel voorbij rollende frieten, krenten, garnalen, spijkers of wat dan ook en activeert een luchtdrukstraal die het ongewenste element wegspuit. Een “multifunctionele” computer, hoe krachtig en snel ook, zou er niet in slagen om die taak zo snel af te handelen. Omdat de programmacode in de chip is gecodeerd, verloopt de verwerking hier onwaarschijnlijk snel.
Even bekeken volgens et IPO-model: input = beeld van camera, processing = herkennen van ongewenste elementen, output en feedback = verwijderen van ongewenst element.

Vaak worden embedded systemen met één bepaald doel voor ogen ontwikkeld, zijn ze heel “gespecialiseerd”, maar je kan ook herbruikbare microcontrollersontwikkelen... en dan zitten we bij de Arduinoaan het juiste adres als “startersmodel”.


Een eigenhandig gebouwde smartphone op basis van een Arduino-microcontroller.

1.1.4 Embedded systeem

Een “embedded systeem” bevat een sensorgedeeltedat informatie uit de werkelijkheid kan registreren. In een tweede fase kan het die informatie digitaliseren. Die digitale informatie moet verwerkt worden door de “microprocessor” of de firmware. In een laatste fase zal een “ actuator” bepaalde onderdelen aansturen of zorgen voor zichtbare of hoorbare output.

1.1.5 SoC's en microcontrollers

Naast de term “microcontroller” en “embedded system” duikt ook wel eens de term “system on a chip” (SoC)op. Een SoC (met een C wel te begrijpen), integreert alle componenten van een computer en/of elektronisch systeem op één enkele chip. SoC's worden veelvuldig toegepast in de markt van mobiele consumentenelektronica. Een “embedded systeem” bevat vaak een SoC.

Oeps, waar ligt dan de grens tussen een “microcontroller” en een “SoC”? De term “System on a chip” is in dat geval niet de beste keuze geweest. Immers, een “microcontroller” is vaak pas echt gebaseerd op één enkele chip, waardoor het beschikbare RAM-geheugen vaak onder de 100 kb blijft. Een SoC bevat vaak een veel snellere processor met meer werkgeheugen waardoor het in staat is om een besturingssystemen zoals Linux te draaien. Het is dus niet altijd echt één chip, want een SoC maakt vaak gebruik van externe geheugenchips (SD-kaartje, RAM...). Een modern besturingssysteem, hoe compact ook, heeft wel wat meer nodig dan 100 kb. Het begrip SoC verwijst dus eerder naar een zeer sterke integratie van de chips, waardoor kleinere systemen mogelijk worden.

1.2 Digitale “dingen”

Waarom zou je met zulke toestellen aan de slag gaan of er tijd in steken, want in wezen zijn ze veel trager dan een standaard “computer” of zelfs een goedkope smartphone? Embedded systemen en microcontrollers zijn aan een ware veroveringstocht bezig. Wellicht hoorde je de term “internet of things”al eens vallen. Ruwweg houdt dit in dat stilaan elk huishoudelijk toestel, maar ook auto's, bewakingscamera'sen domoticasystemenzulke embedded systemen aan boord hebben. Wanneer je al die dingen (things) aansluit op het internet, krijg je een allesomvattend netwerk van digitaal verbonden toestellen: het internet of things. We stellen ons hier even geen vragen over de gevolgen en gevaren voor de privacy en de ethiek.

Kortom, embedded systemen, SoC's en microcontrollers zijn niet meer weg te denken uit de wereld van vandaag en morgen. Be prepared!Wees voorbereid, want wie het kent, kan er zijn voordeel uit halen en zich behoeden voor al te grote 'schendingen' van zijn vrijheid en privacy. Hoe meer je erover weet, hoe beter je er mee kan omgaan, hoe beter je het systeem kan “hacken” (=uit elkaar halen en begrijpen).

1.3 Analoog naar digitaal

De fysieke wereld waarin wij leven gedraagt zich analoog. Natuurkundige fenomenen zoals licht, geluid, temperatuur ... kunnen voortdurend wijzigen. Een elektronisch apparaat zet signalen uit de omgeving (geluid, licht, warmte ...) om in elektrische signalen (spanningen, stromen ...). Net zoals een foto-elektrische cel licht omzet in een elektrisch signaal, zet een microfoon drukgolven in de lucht om in een veranderlijke elektrische spanning.
Een computer is een elektronisch systeem, maar niet elk elektronisch systeem is een computer;Een televisietoestel verwerkt net zoals een computer een binnenkomend signaal met behulp van elektronische onderdelen en toont die op het scherm. Maar dit betekent daarom nog niet dat een televisietoestel dan ook een "digitaal" systeem is; Digitale systemen verwerken alle invoer met behulp van binaire code. 

1.3.1 Sensoren

Zonder dat we het zelf goed en wel beseffen worden we omringd door sensoren. Je vindt ze in je mobiele telefoons (camera, microfoon, accelerometer ...), het toetsenbord en de muis van je computer, de thermostaat van de verwarming, in automatische lampen, het scherm van een tabletcomputer ... Als je na een nachtje stappen aan de kant wordt gezet door de politie, vind je ze zelfs in de alcoholtester (een chemische sensor). Omdat de opgewekte elektrische signalen vaak te zwak zijn om bruikbaar te zijn, bevat veel elektronica ingebouwde of aangesloten versterkers. Analoog houdt in dat de informatie als een continue golf of ‘stroom’ wordt opgeslagen. Zoals je weet, bestaat geluid in werkelijkheid uit een reeks voortdurende trillingen in de lucht, een golf met andere woorden. Bij een microfoon brengen de trillingen van de lucht een membraan 1 in beweging. Deze beweging wordt omgezet in een veranderlijk elektrisch signaal, dat opgeslagen kan worden op magneetbanden. Analoog betekent dus ‘naar analogie met de werkelijkheid’. Analoge signalen zijn erg onderhevig aan storingen of interferenties van bijvoorbeeld andere apparaten.

1.3.2 Actuatoren

Actuatorenvormen een ander onderdeel van een elektronisch systeem: zij zetten elektrische signalen om in andere signalen zoals mechanische kracht, geluid ... Een luidspreker is een bekend voorbeeld van een actuator. Hij laat de lucht trillen door eerst zelf te trillen. Zo zet een elektrische motor elektriciteit om in een mechanische beweging, een lamp en een beeldscherm zetten elektrische energie om in licht enzovoort.

Naast de invoer via sensoren en de uitvoer via actuatoren voert de elektronica zelf een aantal berekeningen, algoritmes of programma’s uit op de binnenkomende signalen. Elektronica kan naar analogie met de werkelijkheid het elektrische signaal continue bewaren, zoals dit bijvoorbeeld met geluid op een magneetband gebeurt. Toch kunnen hier wat fouten of afwijkingen optreden. Als je destijds een audiocassette te lang op een warm dashboard liet liggen, merkte je het aan de geluidskwaliteit!


Een klassieke audiocassette bewaarde geluid analoog op een magneetband .

1.3.3 Discretisatie

Elektronisch is nog wat anders dan digitaal , ook al hoor je de termen weleens door elkaar gebruiken. Het sleutelwoord bij digitaal is ‘ discretisatie ’ in ruimte en tijd.Wanneer we analoge informatie digitaliseren, plaatsen we een denkbeeldig raster over de fysieke wereld en meten we de binnenkomende signalen enkel op bepaalde tijdstippen, meestal op vaste intervallen. Dit gebeurt doorgaans zeer snel, want anders zouden we veel ‘informatie’ missen. Discretisatie in ruimte en tijd heet in het vakjargon ook wel bemonstering, maar is vooral bekend onder de Engelse benaming ‘sampling’. Een sample of een monster van een beeld noemen we een ‘picture element’ of ‘pixel’. Een digitaal systeem meet ook de signaalniveaus (discretisatie van de signaalwaarden), zoals de lichtintensiteit van een pixel.

1.3.4 Afspraken

Bij het bouwen van zo’n systeem moeten er vooraf afsprakengemaakt worden. Bij een afbeelding kan dit gaan om de hoeveelheid pixels die men horizontaal of verticaal wil meten, bij geluid over het aantal metingen per seconde. Een audio-cd bevat bijvoorbeeld 44100 samples of metingen per seconde (sample rate van 44.100 Hertz = 44,1 kHz). Elke sample of meting wordt uitgedrukt als een getal tussen 0 en een vooraf bepaalde maximale waarde. Hoe hoger die waarde, hoe groter het bereik en hoe nauwkeuriger het signaal kan worden gemeten en weergegeven. Wanneer we licht meten met slechts twee lichtintensiteitswaarden, bevat ons eindresultaat enkel wit of zwart.

1.3.5 Binair coderen, ruis en foutonderdrukking

Simpel gezegd werkt een elektronisch of digitaal toestel op basis van elektriciteit en die kent ruwweg maar twee toestanden: aan (1) of uit (0). Het lijkt dus op het eerste gezicht niet zo eenvoudig om getallen hoger dan de waarde 1 te meten of te bewaren in een digitale omgeving. Daarom maken digitale systemen gebruik van het binaire stelsel, een tweetallig getalsysteem dat alle getallen weergeeft met de symbolen 0 en 1.

Een binair cijfer of bit (binary digit) kan dus slechts twee vormen aannemen: een 0 of een 1. Een binair getal noemen we anders naargelang het bereik. Zo noemen we een getal van 8 bits een byte. Wij leren op school letterlijk tellen op onze vingers (digitus in het Latijn) en we gebruiken daarom niet voor niets een tiendelig of decimaal talstelsel. Daarom is het ook even wennen als we met binaire getallen aan het tellen gaan. Je leert meer over binaire getallen via deze link


Een bereik van 8 bits geeft 2 tot macht 8 (256) mogelijke waarden. Een audio-cd heeft een bereik van 16 bits of 32.768 mogelijke waarden. Deze vorm van discretisatie beïnvloedt in sterke mate de kwaliteit. Hoe lager het aantal beschikbare bits of hoe trager het bemonsteren gebeurt, hoe lager de kwaliteit. Een te hoog bereik is echter evenmin zinvol. Het menselijk oor kan de extra kwaliteit toch niet altijd waarnemen. Daarom probeert men vaak een gulden middenweg te vinden tussen kwaliteit en ‘beperkingen’,zoals opslagcapaciteit en doorvoersnelheid (bijvoorbeeld de snelheid van de internetverbinding). In onze tijd worden digitale gegevens ook opgeslagen en voor langere tijd bewaard.

Hoe gaat dit fysisch precies in zijn werk en welke voordelen biedt deze manier van opslaan? In een digitaal systeem bestaat elke waarde uit een reeks bitjes, die elk afzonderlijk slechts 2 geldige waarden kennen, namelijk 0 of 1. In een elektronische schakeling kunnen we dit zien als een verschil tussen bijvoorbeeld 0 en 1,8 Volt, op een cd als een minuscuul putje of net geen, op een harde schijf als een klein gebiedje dat al dan niet gemagnetiseerd is, op een flash-geheugenkaartje als een pakketje elektronen (elektrische lading) dat wordt vastgehouden in een transistor ...

Samengevat betekent ‘digitaal’ dus dat we de informatie bewaren als een reeks binaire getallen.Een geluidsgolf kunnen we bijvoorbeeld weergeven als een reeks getallen met een bepaalde grootte. Als we die getallen op een grafiek zetten, zien we de oorspronkelijke golf weer verschijnen. Digitale informatie wordt altijd met binaire en niet met decimale getallen weergegeven. In het binaire stelsel wordt elk getal voorgesteld als een combinatie van nullen en enen. Binaire getallen zijn uitermate geschikt om door elektrische schakelingen of bedrading te sturen omdat die enkel maar een aan-toestand (1) en uit-toestand (0) herkennen. In een analoog systeem kan elke gewenste waarde tussen een bepaalde ondergrens en bovengrens worden voorgesteld.

Als er ruisoptreedt door bijvoorbeeld slijtage op een magneetband of een elektromagnetische storing, kan het oorspronkelijk signaal niet meer onderscheiden worden van de ruis. De ruis die er achteraf bijgekomen is, heeft de oorspronkelijke signaalniveaus immers aangetast. Ook in een digitaal systeem kan ruis optreden. Een kras in een optische schijf zoals een cd kan putjes minder diep maken of elektromagnetische storingen kunnen bepaalde zones op een harde schijf demagnetiseren. Toch kan over het algemeen het oorspronkelijke niveau hersteld worden (als de storing niet te groot is) omdat elke bit slechts twee geldige waarden heeft: het is ofwel 1 ofwel 0 en daaruit moet het systeem zelf kiezen. Een kras kan bij wijze van spreken van 0 een 0,3 maken, maar die waarde ligt dichter bij de 0 dan bij de 1. Enkel een 0,5 zou een twijfelgeval kunnen worden. Als de schade door slijtage, ruis of storingen dus niet te groot is, kan een digitaal systeem de oorspronkelijke informatie of kwaliteit volledig herstellen. Maar zelfs in het geval van grote schade kan men door codeertechnieken (het uitrekenen van bepaalde controlegetallen over groepen van bits) de fouten toch nog herstellen (uiteraard binnen bepaalde grenzen). Sommige systemen maken gebruik van symbolen die meer dan twee waarden kunnen aannemen, waarbij één geheugencel 2 of 3 bit aan informatie kan bevatten. Dit soort transistors houden pakketjes elektronen van 4 of 8 verschillende (nominale) groottes vast. Zulke systemen zullen echter sneller falen bij kleine storingen of ruis. Toepassingen die een hoge betrouwbaarheid vereisen (zoals medische implantaten of ruimtevaart) zullen daarom 1 bit-cellen gebruiken. Digitalisering biedt nog tal van andere voordelen. Zodra een signaal is gedigitaliseerd, kan het makkelijk bewerkt en aangepast worden. Voor het toepassen van een filter op een afbeelding hebben we bijvoorbeeld niet langer een speciaal onderdeel of toestel nodig, dit kan met een computerprogramma. Dezelfde geheugendragers kunnen gebruikt worden om verschillende vormen van informatie te bewaren: foto’s, tekst, muziek, beeld, programma’s …

1.3.6 Van digitaal naar analoog

Pulsbreedtemodulatie (PWM of pulse width modulation)is het begrip als het gaat om het omzetten van digitale signalen naar analoge signalen. Cool, echt een begrip om mee uit te pakken aan de toog van je stamcafé, maar je kan best toch zorgen dat je dan tenminste weet waarover je het hebt. Zeker als die onbekende man op de hoek van de toog een ingenieur blijkt te zijn. Ben je er klaar voor?

Stel dat je dit boek nu niet zou lezen, maar dat je naar de audioversie ervan zou luisteren, dan zou het geluid van mijn opgenomen stem de lucht laten trillen. De luchtdeeltjes zouden als een voortdurend wijzigende golf je oren bereiken, met steeds wisselende pieken en dalen: een analoog geluidssignaal, naar “analogie” met de werkelijkheid. Nochtans werkt die luispreker op basis van elektrische signalen die nu eens uit en dan weer aan kunnen staan. Ofwel stuur je een pulsje stroom, ofwel niet, want elektriciteit beweegt nu eenmaal niet zoals een golf zeewater. Het is het een of het ander bij elektriciteit. De stroom staat aan of uit, 1 of 0. Hoe kan je dan met elektrische stroom een geluidsgolf genereren, een motor zachter laten draaien, een LED-licht dimmen?

Je kent het antwoord al, met PWM! Maar hoe gaat dit nu in zijn werk?Met PWM moduleren we de stroom. We schakelen bliksemsnel tussen 5V en 0V. Stel dat je de voltage de helft van de tijd instelt op 5V en de helft van de tijd op 0V dan krijg je een gemiddelde stroom van 5V of een “duty cycle” van 50%. Laat je de stroom 10% van de tijd op 5V staan, dan krijg je gemiddeld 0.5V. Als je op deze manier een motor aanstuurt, zal de motor langzamer draaien bij een lagere duty cycle. De motor krijgt dan wel zijn maximale spanning, maar niet continu. M.a.w. als je de schakelaar continu aan laat staan, zal je motor constant snel draaien, je LED-licht continu “fel” branden. Als je snel aan en uit pulst, zal de motor zachter beginnen draaien en je licht dimmen.

1.3.7 Programmeerbare automaten zijn zeer oud (randinformatie)

Het binaire talstelsel werd “bedacht” door de wiskundige en filosoof Gottfried Wilhelm Leibniz (1646– 1716), een tijdgenoot van het onovertroffen genie Isaac Newton (1643–1727). In zijn tijd zag niemand het nut in van zo’n binair talstelsel en hij zelf gebruikte het vermoedelijk enkel in filosofische discussies over godsdienst: de 1 zou daarbij staan voor het bestaan van God en de 0 voor de afwezigheid van God. Andere vondsten van Leibniz, zoals het ‘is gelijk aan’-teken (=) of de dubbele punt bij delingen (:), raakten wel ingeburgerd. Het binaire getalsysteem werd in de eerste helft van de 20e eeuw dankbaar opgevist voor gebruik in de eerste digitale computers.

Ook al was het binaire talstelsel nog niet uitgevonden, toch bestond het “digitaal” programmeren van machines al veel langer. Heron van Alexandrië bouwde tweeduizend jaar geleden automatische theaters met gewichten, touwen, assen en pinnen. Aan het ene uiteinde van het touw bevestigde hij een gewicht, dat hij boven op een met tarwekorrels gevulde cilinder plaatste. Door een sleufje onder in de cilinder open te trekken, vloeiden de korrels weg. Hierdoor begon het gewicht met enige vertraging te zakken. Aan de andere kant hingen twee touwen. Elke touw was rond een afzonderlijke as (de linker en de rechter vooras) gewikkeld. In beide assen waren op gelijkmatige afstanden gaten geboord. Het zakkende gewicht trok niet alleen aan de touwen, maar liet de beide assen ook draaien. De machine kon eenvoudig geprogrammeerd worden door in de gaten pinnen te plaatsen. Als je een touw rond een bepaalde pin liet teruglopen, kon je een van beide assen op elk gewenst moment in de andere richting laten roteren. Net zoals in moderne programmeertalen slaagde Heron er ook in om een ‘timer’-functie in te bouwen. Hiervoor plakte hij met was een stuk van het touw vast aan de as. Het zakkende gewicht trok het was stilaan los. Als het touw eenmaal was losgekomen, begon de as weer te roteren.


Je zou de instructies voor Herons robot kunnen uitschrijven in de code voor Lego® Mindstorms- robots:

task main(){
OnFwd(OUT_A,75);
OnFwd(OUT_B,100);
Wait(3000);

De OnFwd-instructie laat de motor naar keuze (A of B) vooruitbewegen. De Wait-instructie laat het toestel voor een bepaalde duur (milliseconden) halt houden. Uiteraard schreef Heron geen programmeerinstructies. Ze waren vastgelegd in zijn machine, maar op zo’n manier dat je het toestel kon herprogrammeren door de pinnen te verplaatsen. Het programma werd ‘opgeslagen’ in de assen met wat we binaire instructies zouden kunnen noemen. Een pin staat voor een 1, een gat zonder pin voor een 0 (of omgekeerd). Het automatische theater van Heron reed volkomen zelfstandig het podium van het theater op. Daar stopte het en toonde een toneelstuk van mechanische poppen, die eveneens door een mechanisme van pinnen, gewichten, touwen, assen, tandwielen en hefbomen werden aangedreven. Het theater was voorzien van decorwissels en geluidseffecten. Door op een bepaald moment een sleuf open te trekken, vielen loden ballen op een trom, wat het geluid van donder simuleerde.

Wellicht bestond de techniek voor het programmeren van toestellen al langer en heeft Heron het niet zelf bedacht. De techniek om toestellen te programmeren dook ook op bij Islamgeleerden, in middeleeuwse klokken, bij Leonardo da Vinci. In de 18e eeuw paste men de techniek enigszins aan door de cilinders met pinnen te vervangen door kaarten met gaten (ponskaarten). Men begon ze in te zetten voor het automatisch weven van kleren in weefgetouwen (Jacquard). De techniek van de ponskaart als middel om gegevens of programma-instructies te bewaren, bleef in gebruik als opslagmedium voor computers tot in de jaren 1980.

 Een ponskaart voor de opslag van geprogrammeerde muziek (19e eeuw).

1.4 Microcontrollers en SoC's voor doe-het-zelvers

1.4.1 Arduino

De Arduino is niet enkel een microcontroller. Het is een speciaal ontworpen bord voor het programmeren en het maken van “prototypes” met Atmel-microcontrollers. Als je er al eentje hebt aangeschaft, zal je ondertussen wel weten dat het goedkoop is. Voor een kleine 25 euro haal je een Arduino UNO in huis. Bovendien is het aardig makkelijk om mee te werken. Je sluit het via USB aan op je computer. Arduino-programma's schrijf je met een gratis stuk software. (http://arduino.cc/en/Main/Software).

De Arduino krijgt stroom via een USB-verbinding, maar kan ook los van de computer functioneren via een netadapter of batterijen. De Arduino meldt zich bij uw computer aan als een “virtuele seriële poort”. Als je code schrijft, kan je ze met een eenvoudige klik op de knop uploaden naar de Arduino. De standaard Arduino beschikt over 32 KB flashgeheugen om je code te bewaren. Dat is niet veel, maar ruim voldoende voor de meeste projecten.

Een Arduino telt 13 digitale en 6 analoge pins om externe hardware en sensoren aan te sluiten. Voor wie wat meer thuis is in de elektronicawereld: het bord heeft ook een ICSP-connector waarmee je de Arduino rechtstreeks als een serieel toestel kan aanspreken. Via deze poort kan je de Arduino “herstarten” (bootload) wanneer de chip niet meer met je computer wil “spreken”.

Afhankelijk van het project dat je wilt bouwen, kan je extra bordjes, sensoren of uitvoerapparaten op de Arduino aansluiten of in de pins “klikken”. Wanneer je een gewenst onderdeel aankoopt, vind je op de website van de fabrikant over het algemeen het schema voor het bouwen van de hardware-applicatie en de benodigde code. Controleer dit vooraf zodat je niet voor ongewenste verrassingen komt te staan. Houd er ook rekening mee dat je voor sommige modules met een soldeerbout overweg moet kunnen.

Sensoren

Gyroscoop, accelerometer, ultrasone sensor, GPS, IR-afstandssensor, verstelbare IR-sensor, bewegingssensor

Shields

Wifi, Ethernet, Motor, Color LCD, AM&FM­ontvanger, VoiceBox (voice en sound synthesizer), Musical Intrument, Audio Player, Joystick, Xbee

Modules en adapters

Voide recognition, radiocommunicatie, Xbee, Bluetooth, Wiichunk­adapter, SD­ lezer, Power over ethernet­module, GSM­module

1.4.2 Wiring

Wiring is de naam van een hardwareproject, een soort broertje of zusje voor Arduino. Meer informatie vind je op . Net zoals Arduino is Wiring een open-source elektronica prototyping platform. Wat open source is, leer je in een later hoofdstuk.
Je kan er op heel eenvoudige manier een “prototype” van een programmeerbare elektronische schakeling mee bouwen.

1.4.3 Raspberry Pi

De Raspberry Pi is een minicomputer (ook wel een singleboardcomputer genoemd) met een ARM-processor die ook dienst kan doen als microcontroller voor kleine elektronicaprojecten. Vermits het een gewone computer is, kan je er ook randapparatuur zoals een muis en toetsenbord (via USB), een microfoon, luidspreker of beeldscherm (TV via HDMI) op aansluiten. Een hele rits Linux-distributies (maar ook bijvoorbeeld Risc OS en Plan 9) zijn geschikt om op de Pi geïnstalleerd te worden. Het toestel kan ingezet worden als fileserver, NAS, mailserver... Voor een kleine 50 euro koop je een Raspberry Pi wat mede heeft bijgedragen tot zijn gigantische succes.


Een Raspberry Pi met een Linuxbesturingssysteem via HDMI aangesloten op een televisie.

1.4.4 Intel Galileo

Processorfabrikant Intel keek al snel met groeiend ongenoegen naar het succes van de op een ARM-processor gebouwde Raspberry Pi. Daarom lanceerde het bedrijf zijn eigen minicomputer aan onder de naam Intel Galileo. Het toestel draait op de energiezuinige Quark x1000-SoC.

Omdat de Raspberry Pi ook kan gebruikt worden voor elektronicaprojecten zag Intel de Arduino als een nuttige bongenoot in de zijn "oorlog" tegen het ARM-geweld. De Galileo is daarom niet alleen compatibel met zijn "Pentium Instruction Set Architecture", maar ook met de Arduino-bibliotheken en IDE.

1.4.5 Little bits

Wie toch zijn eigen elektronica wil “programmeren” en samenstellen zonder één letter code te schrijven of met kabels of soldeerbouten aan de slag te moeten gaan, moet zeker eens kijken naar Little bits. Met de eenvoud van Lego bouw je met Little bits coole elektronicaprojecten. Je klikt de diverse onderdelen poepsimpel via kleine magneetjes aan elkaar en klaar is kees.


1.5 Oefeningen

Audacity: Tijdens de les digitaliseren we audio met het open sourceprogramma Audacity ( www.audacityteam.org). We bekijken hoe het audiosignaal er in digitale vorm uitziet.

Adobe Photoshop / GIMP:We zetten een foto om in zwart-wit en verlagen het aantal pixels drastisch. We bekijken hoe discretisatie aan het werk is gegaan.

http://www.ardeco.be/sirk/screen.html:Pixelweergave met een raster. Hoe stuur je boodschappen door in binair formaat?

Sporen en privacy

Sporen en privacy


Algoritmes

3.5 Algoritmes die ons (digitale) leven dirigeren

Ongetwijfeld heb je het woord al eens gehoord: een algoritme. Het heeft niks met ritmische muziek te maken alhoewel Shazam wel algoritmes gebruikt voor patroonherkenning in muziek. Google gebrukt het PageRank-zoekalgoritme en wanneer je naar een MP3-muziekbestand luistert dan is dit eerst met een compressie-algoritme tot een relatief klein bestand herleid vooraleer het op je mediaspeler is beland. Algoritmes spelen een cruciale rol in de verwerking van big data. Algoritmes zijn in de digitale wereld alomtegenwoordig, maar wat zijn het eigenlijk? Een nette verklaring van het begrip vinden we op Wikipedia:

“(een algoritme) is een eindige reeks instructiesdie vanuit een gegeven begintoestandnaar een beoogd doelleiden. Algoritmen staan in beginsel los van computerprogramma's, al worden voor de uitvoering van algoritmen vaak computers gebruikt. Het doel van een algoritme kan van alles zijn met een duidelijk resultaat. De instructies kunnen in het algemeen omgaan met eventualiteiten die bij het uitvoeren kunnen optreden. Algoritmen hebben in het algemeen stappen die zich herhalen (iteratie) of die beslissingen (logica of vergelijkingen) vereisen om de taak te voltooien.” 1

3.5.1 Sorteeralgoritmes

In wezen gaat het om een stappenplan waarvan je weet dat je tot een bepaald resultaat zal leiden. Het gaat dus verder dan lukraak proberen een bepaald resultaat te bereiken. Je weet heel goed welke stappen je na elkaar moet zetten om tot een resultaat te komen. Op school leer je bijvoorbeeld woordjes alfabetisch rangschikken. Dat doe je in eerste instantie door naar de eerste letter te kijken. Bevatten veel woorden dezelfde beginletters, dan rangschik je die woorden door naar de tweede letter en vervolgens naar de volgende letters te kijken. Rangschikking vereist dus een algoritme, een strikt stappenplan om tot het beoogde eindresultaat (een alfabetische volgorde) te bereiken. Algoritmes blijven dus niet beperkt tot computerwetenschappen, maar je vindt ze al een “eeuwigheid” terug in de wiskunde. In het tweede millennium voor Chr. gebruikten de Babyloniërs algoritmes voor het berekenen van machten en vierkantswortels.

Het alfabetisch rangschikken van woorden en het ordenen volgens grootte van getallen lijkt voor ons erg makkelijk. Maar het vraagt wel een stappenplan in ons hoofd, ook al doe je het na een tijdje zonder na te denken. Hoe beter het algoritme, hoe sneller de procedure. Dit soort algoritmes wordt reeds van in de beginjaren van de computer gebruikt in de computerwetenschappen. John von Neumann bedacht het “sort merge”-algoritme in de 1945. Het sorteert gegevens door het splitsen, ordenen en weer samenvoegen (merge) van data. Tony Hoare bedacht in 1959 het Quicksort-algoritme, dat zoals de naam al doet vermoeden, sneller werkt dan “sort merge”. 2 In 1964 bedacht J.W.J. Williams het “heapsort”-sorteeralgoritme. 3

Zonder dit soort “sorteeralgoritmes” zouden heel wat moderne computertechnieken zoals data mining, AI, linkanalyse... ondenkbaar zijn.

3.5.2 Conversie en compressie

De het Fourier-transformatie-algoritme en de Fast Fourier-transformatie of het FFT-algoritme liggen aan de basis van heel wat compressie-algoritmen zoals JPG en MP3. Een Fourier-tansformatie zet een geluidssignaal of lichtintensiteit om in een golffunctie. Het internet, WiFi, een smartphone, computer, router, communicatiesatellieten enz., zo wat alle toestellen waarin een soort computer aanwezig is, gebruikt het deze algoritmen. Het meet analoge signalen doorheen de tijd en tekent die uit als een golf op basis van de gemeten frequenties. Door signalen op te zetten in (golf)functies, kan de intensiteit van de golf eveneens getransformeerd (vervormd) worden. Het FFT-algoritme wordt bijvoorbeed gebruikt bij afbeeldingsfilters waarbij men de intensiteit van kleuren of belichting 'transformeert'. Bij compressie worden lage intensiteitsverschillen weggegooid waardoor de bestandsgrootte erg verkleind.

"Fourier-transformaties worden gebruikt bij het omzetten van analoge signalen in digitale data en worden onder meer toegepast bij signaalverwerking, maar spelen ook een rol bij de compressie van beelden. Een complex signaal wordt met fft gereduceerd tot een aantal eenvoudig digitaal te representeren componenten. Daarvoor wordt een analoog sample opgedeeld in kleine stukjes, waarna de stukjes worden geanalyseerd en geconverteerd naar een digitaal signaal." 4

Compressie-algoritmes spelen een bijzonder belangrijke rol. Ze zorgen ervoor dat data kleiner worden, maar vaak gaat dit gepaard met kwaliteitsverlies. De algoritmes maken een afweging tussen kwaliteit en kwantiteit. In 3.2.5 (Compressie) leerde je al meer over de belangrijkste compressie-algoritmes voor afbeelding. In deel 6.2.7 (Codecs en containers) lees je meer over compressie van film.

3.5.3 Foutcorrectie

Het klinkt in de eerste plaats al indrukwekkend, het “ Proportional Integral Derivative Algorithm” maar wat het doet is al even tot de verbeelding sprekend. Een PID-controllerberekent constant foutwaardes als het verschil tussen de gemeten signaalwaarde en het gewenste resultaat en werkt vervolgens de fout weg. PID-controllers worden in de industrie toegepast, maar ook in meer populaire toepassingen. Zangers zingen in een opnamestudio niet altijd netjes op de toon, doorheen een zangpartij zitten ze vaak wel eens net boven of net onder de juiste toon. Dat wil nog niet zeggen dat ze ronduit vals zingen, maar ze zitten zelden loepzuiver op de toon. Autotuningzorgt ervoor dat al die foutjes verdwijnen in de uiteindelijke gemixte opname. Het lied “Believe” van de zangeres Cher zou de eerste popsong zijn die van autotuning gebruik heeft gemaakt. Je merkt meteen het verschil als je naar opnames uit de jaren 1960 of 1970 luistert en die vergelijkt met opnames uit de digitale periode vanaf 1984. Beluister bijvoorbeeld eens het album “Communique” van Dire Straits en het loepzuivere digitale geluid van “Brothers in Arms” van diezelfde groep. Niet dat we Dire Straits en Mark Knopfler “verdenken” van autotuning, maar de digitaliseringsalgoritmes hebben een blijvende “stempel” gedrukt op alle opnames vanaf de komst van de CD.

3.5.4 Dijkstra

Het Dijkstra-algoritme is vooral bekend als het kortste pad-algoritme. Het beschrijft de kortste afstand tussen twee punten.

“Het algoritme van Dijkstra wordt gebruikt door verschillende internetprotocollen, voor het vinden van de kortste route tussen computers of routers. Het algoritme van Dijkstra geeft gegarandeerd het kortste pad, als er überhaupt een pad tussen A en B bestaat, maar kan hier wel lang over doen. De snelheid van het algoritme is afhankelijk van de manier waarop de punten en lijnen opgeslagen zijn in het geheugen van de computer.” 5

3.5.5 Linkanalyse

Welke links bovenaan verschijnen in Googleszoekresultaten wordt bepaald door het PageRank-algoritme. Facebooktoont bij iedere gebruiker een andere newsfeedgebaseerd op de “vrienden” met wie je het meest contact hebt (op Facebook dan toch), berichten die de meeste “likes” hebben gekregen enz. Wat je te zien krijgt, hangt dus af van een heleboel factoren en wordt bepaald door een linkanalyse-algoritme. Uiteraard verschillen de algoritmen maar de basis voor linkanalyse werd gelegd in 1976 door Gabriel Pinski en Francis Narin.

“Who uses this algorithm? Google in its Page Rank, Facebook when it shows you your news feed (this is the reason why Facebook news feed is not an algorithm but the result of one), Google+ and Facebook friend suggestion, LinkedIn suggestions for jobs and contacts, Netflix and Hulu for movies, YouTube for videos, etc. Each one has a different objective and different parameters, but the math behind each remains the same.

Finally, I’d like to say that even thought it seems like Google was the first company to work with this type of algorithms, in 1996 (two years before Google) a little search engine called “RankDex” , founded by Robin Li, was already using this idea for page ranking. Finally Massimo Marchiori, the founder of “HyperSearch”, used an algorithm of page rank based on the relations between single pages. (The two founders are mentioned in the patents of Google).” 6

3.5.6 Suggesties?

Wanneer je op twee verschillende computers van twee verschillende “mensen” dezelfde zoekterm invoert in Google krijg je vaak andere zoekresultaten. Googles PageRank baseert de zoekresultaten immers ook op uw zoekgeschiedenis en toont op basis daarvan ook andere advertenties via het Google Adwords-algoritme. Wanneer je een zoekterm begint in te voeren toont Google Suggest reeds een reeks mogelijkheden waaruit je een optie kan selecteren. Ook iTunes, Amazon en Netflix tonen op basis van uw zoekgeschiedenis en aankopen andere producten die u wellicht interesseren. Eli Pariser noemt dit “informatie determinisme”. De gebruiker zit in een soort van “filter bubbel” waar hij zelf voor een deel de controle over verliest. Je kan dus niet zelf meer kiezen wat je te zien krijgt, algoritmes bepalen dit voor u. Vraag is of je, puur uit marketingoogpunt, op die manier geen potentiële kopers van bepaalde producten mist.

Online dating is eveneens een voorbeeld van een veelgebruikte dienst die op basis van suggestie-algoritmes functioneert. Het matching-algoritme van OKCupid (een online datingdienst) werd afgeleverd door de Harvardwiskundige Christian Rudder. Het maakt een “ruwe” match op basis van gemeenschappelijke interesses. Vraag is natuurlijk of iemand met gelijkaardige interesses sowieso de beste partner is. Daarom berekent het algoritme eveneens hoe belangrijk elke vraag is voor de andere partij.

3.5.7 Veiligheid

Steeds meer computergebruikers plakken hun webcam af met een stukje plakband, iedereen weet dat je privacy wel eens kan geschonden worden door al je internetavonturen. Toch rekenen we wel op veiligheid als we online bankieren of wanneer we een reis boeken via Booking.com en onze creditcardgegevens invullen in een App Store of in PayPal. Zonder dit gevoel van zekerheid en veiligheid zou je wel gek moeten zijn om je bankkaartgegevens ergens achter te laten. Het RSA-algoritme(ooit geschreven door de firma RSA) en het Secure hash-algoritmezorgen ervoor dat onze data veilig en versleuteld worden uitgewisseld tussen onze thuiscomputer en de servers van banken en online winkels. Een ander belangrijk algoritme in de wereld van de cryptografie is het Integer factorization- algoritme.

3.5.8 Controle en voorspelling

In 1948 schreef George Orwell het boek “1984” waarin hij scherpe kritiek leverde aan het adres van de USSR. Hij schetste

“een onmenselijke dictatoriale eenpartijstaat die in alle opzichten volledig beheerst wordt door de Partij. De alom aanwezige leider van de Partij en het land wordt Big Brother genoemd. Iedere bewoner van het land wordt continu in de gaten gehouden via camera'sdie zelfs in de huizen zijn geïnstalleerd. Dit gebeurt onder de slogan ‘ Big Brother is watching you’ (‘Grote Broer houdt je in de gaten’).” 7 Ondertussen leven wij in het westen niet in dictatoriale eenpartijstaten, maar Big Brother lijkt heel reëel. Ieder van ons wordt in de gaten gehouden, zij het niet door mensen, maar door algoritmes. Vanuit de USA houdt het National Security Agency (NSA) en zijn internationale partners (Five Eyes: US, Australië, Canada, Nieuw-Zeeland, Groot-Brittannië) wereldwijd miljoenen mensen in de gaten. Ze monitoren telefoongesprekken, SMS-berichten, e-mailberichten, webcambeelden, GPS-locaties enz. De hoeveelheid verzamelde informatie is veel te groot om te laten analyseren en interpreteren door mensen. De analyse gebeurt automatisch met behulp van krachtige algoritmes.

Sommige algoritmes zoals IBM's CRUSH, gaan nog een stukje verder. CRUSH of “ Criminal Reduction Utilizing Statistical History” zorgt voor “predictive analysis”en is in hoofdzaak bedoeld om misdaden te voorkomen. De politiediensten van Memphis konden de misdaadcijfers met 30% laten teruglopen dankzij CRUSH. Het aantal gewelddadige misdrijven liep sinds 2006 terug met 15%. Op basis van statistische gegevens, data-aggregatie en algoritmes, toont de software criminele hot spots op een kaart. Politie-eenheden kunnen op de manier pro-actief ingeschakeld worden en bij wijze van spreken aankomen voor een misdaad plaatsvindt. In de toekomst zullen criminelen heel snel opgespoord kunnen worden dankzij internetactiviteit, GPS en biosignaturen, verdacht gedrag...

“In the future, these systems will largely take over the work of analysts. Criminals will be tracked by sophisticated algorithms that monitor internet activity, GPS, personal digital assistants, biosignatures, and all communications in real time. Unmanned aerial vehicles will increasingly be used to track potential offenders to predict intent through their body movements and other visual clues.” 8

De film Minority Report van Steven Spielberg uit 2002 toont al een glimp van waartoe dit in de toekomst kan leiden.

Algoritmes voor predictieve analyse zijn reeds lang in gebruik in de beurswereld. De analyse van razendsnel voorbijvliegende transacties gebeurt met behulp van slimme algoritmes. Soms kloppen de predicties niet, zoals bij de “Flash Crash” van 2010.

3.5.9 Dobbelen

Als je dobbelt met een dobbelsteen of de lotto speelt, speel je letterlijk met “toeval”. Een computer kan eveneens een lukraak getal genereren. In de meeste programmeertalen kan je de functie om een random getal te genereren eenvoudig oproepen. Random-getalgenerators zijn belangrijk in beveiliging en cryptografie, games, AI enz.

3.6 Mechanische, elektronische en digitale computers

Rekenen kost veel te veel tijd, tijd die je aan aangenamer bezigheden kan besteden. Dat merkte men ook bij de Amerikaanse volkstelling van 1880: 500 ambtenaren hadden 7 jaar lang de handen vol om alle gegevens te verwerken. Herman Hollerith (1860–1929) was ambtenaar bij het landelijk bureau voor statistiek. Hij zag in dat je met de automatische verwerking van ponskaarten veel sneller zou kunnen werken. In 1890 introduceerde hij zijn Hollerithmachine. Gegevens zoals geslacht, leeftijd en nationaliteit van elke inwoner werden op ponskaarten opgeslagen. De machine telde en sorteerde! Met behulp van 42 machines slaagden hetzelfde aantal ambtenaren erin om de klus op een maand te klaren. In 1939 startte IBM met de ontwikkeling van een rekenmachine ,die vijf jaar later onder de naam Automatic Sequence Calculator (Mark I) het levenslicht zou zien. Het toestel werd samen met Harvard University ontwikkeld en was maar eventjes 15 meter lang en 2,5 meter hoog. De Duitser Konrad Zuse (1910– 1995) kende het werk van Babbage niet toen hij van start ging met zijn eigen rekenmachine, die volgens het binaire talstelsel van Leibnizwerkte. Zijn eerste model (Z1) gebruikte nog mechanische schakelingen, maar beschikte wel al over een geheugen. Stilaan begon hij te experimenteren met elektromechanische verbindingen, wat resulteerde in de Z3, de eerste computer waarbij zowel het geheugen als de processor elektromagnetisch functioneerde. Het binaire talstelsel volstond niet voor de verwerking van gegevens. Een elektronische schakeling levert een 1 wanneer er een stroomstoot doorgaat en een 0 wanneer dit niet het geval is. Bij computers is het van belang meerdere schakelingen te kunnen combineren. Soms mag een stroomstoot pas worden doorgegeven wanneer meerdere schakelaars op 1 staan, in andere gevallen volstaat het dat een van beide schakelaars een stroomstoot doorgeeft. De benodigde wiskunde werd geleverd door het werk van de Schotse wiskundige George Boole (1815–1864). Hij schreef in 1847 een boek waarin hij het binaire talstelsel combineerde met de logische verbindingen and, or, not. Voor de rekeneenheden van computers leverde dit de gepaste oplossing om meerdere verbindingen te kunnen combineren. De Brit Alan Turing (1912–1954) ontwikkelde een theoretisch model voor een ‘computer’ onder de naam turingmachine. Deze Logical Computing Machine bleef bij een gedachte-experiment. Turing werd vooral beroemd omdat hij tijdens de Tweede Wereldoorlog de geheime Enigma- code kon kraken. Hiervoor ontwierp hij samen met Tommy Flowers (1905– 1998) de Colossus-computers, die voldoende rekencapaciteit hadden om de Duitse codes te kraken. In 1952 werd hij gearresteerd op verdenking van homoseksualiteit en tot een experimentele chemische castratie veroordeeld. Op 7 juni 1954 werd hij levenloos teruggevonden. Hij zou zelfmoord hebben gepleegd door te bijten in een met cyanide vergiftigde appel. Volgens de legende staat deze appel symbool voor het logo van de Amerikaanse computerfirma Apple. Over Turings dood deden al snel wilde verhalen de ronde. Volgens één complottheorie was Turing om het leven gebracht door de Britse geheime dienst omdat hij door zijn werk tijdens de oorlog op de hoogte was van veel staatsgeheimen. De Hongaar John von Neumann (1903–1957) tekende kort na de oorlog de architectuur uit voor computers. Een computer moest beschikken over een invoereenheid, een processor voor de verwerking van de invoer, een uitvoereenheid en een geheugen voor de opslag van data. De gegevens en de programma’s moesten binair (op basis van het talstelsel van Leibniz) worden opgeslagen. In 1945 bouwde hij zijn eerste edvac-computer, die echter duidelijk was afgekeken van een vroeger model van de Amerikaan John Atanasoff (1903–1995). Omdat het patent niet goed was geregeld, konden anderen met zijn ideeën aan de haal gaan. Hierdoor stond zijn toestel ook ongewild model voor de eniac (Electronic Numerical Integrator and Calculator) van John Mauchly (1907–1980) en John Eckert (1919– 1995). Zij presenteerden vol trots hun toestel als de eerste elektronische digitale computer. Dankzij de elektronenbuizen was de rekencapaciteit enorm vergroot, maar de buizen maakten het toestel ook erg kwetsbaar. Een elektronenbuis of vacuümbuis kan elektrische signalen versterken of nullen en enen doorgeven. De Mark I maakte voor zijn schakelingen gebruik van elektrische relais, die toelaten een grote stroom aan of uit te zetten met een kleine stroom. Hierdoor waren ze erg geschikt voor gebruik in computers. Maar het resulteerde wel in een zeer groot toestel met meer dan 700.000 onderdelen en 80 kilometer elektrische draden. In 1879 had Thomas Edison de elektrische gloeilamp uitgevonden. Hij leidde de stroom door een stukje verkoold katoen, waardoor het begon te gloeien en licht afgaf. Om te voorkomen dat de draad volledig verbrandde onder invloed van de lucht, plaatste hij het in een luchtledige glazen bol. Veel onderzoekers begonnen te experimenteren met de mogelijkheden van de lamp en dit leidde tot onder meer de radiobuis en de elektronenbuis, die ook perfect bruikbaar bleek als schakelaar in computers. Een relais bevatte veel bewegende onderdelen en zorgde voor relatief lange schakeltijden. Omdat een kleine wijziging in de elektronen een grote verandering kan veroorzaken in de doorgelaten stroom, was een elektronenbuis perfect bruikbaar als versterker. De ENIAC bevatte 18.000 buizen en was in alle opzichten sneller dan de Mark I. Toch had een elektronenbuis ook heel wat nadelen. Ze was niet alleen duur en erg breekbaar, maar slorpte ook massa’s energie op. De komst van de transistor in 1948 loste alle problemen op. De eerste patenten op een transistor dateren al uit 1928, maar lijken nooit in de praktijk te zijn omgezet. De transistor van William Bradford Shockley (1910–1989), John Bardeen (1908–1991), en Walter House Brattain (1902–1987) zou echter al snel de elektronenbuis verdringen. De transistor was veel kleiner, goedkoper en betrouwbaarder dan de elektronenbuis. Bovendien verbruikte hij minder elektriciteit en produceerde minder warmte. Net zoals een elektronenbuis is de transistor (transfer­resistor) een versterker, maar kan hij ook nullen en enen doorgeven. Jack Kilby (1923–2005) van Texas Instruments voegde in 1958 een tiental transistors samen in één geïntegreerde schakeling. Tegelijkertijd kwam Robert Noyce (1927–1990) van Fairchild Semiconductor met een soortgelijk circuit op de proppen. Het kreeg al snel de naam ‘ic’ (integrated circuit), maar is bij het grote publiek vooral bekend geworden onder de naam ‘chip’.

Sindsdien is de chip uitgegroeid tot het basisonderdeel van elektronische apparaten zoals de computer.Het aantal transistors op een chip zou steeds maar toenemen. Bovendien werden de transistors alsmaar kleiner, waardoor een chip in onze tijd al snel miljoenen tot zelfs meer dan een miljard transistors telt. Het groeiende aantal transistors heeft ertoe geleid dat ook de rekenkracht van computers enorm is toegenomen. Volgens de befaamde wet van Moore(Gordon Earle Moore, 1929) zou de benodigde oppervlakte voor één transistor om de twee jaar halveren. Elke twee jaar kwam er dus een nieuwe ‘chiptechnologiegeneratie’ met transistors die slechts half zo groot zijn als die van de vorige generatie. Uiteraard kan dit niet oneindig doorgaan. Men kan immers niet kleiner gaan dan de grootte van een atoom.Lange tijd daalde ook de prijs van nieuwe transistors, maar ook daaraan komt stilaan een einde. De initiële investeringen voor het ontwerp van een chip zijn door de miniaturisatie zo hoog geworden dat de prijzen enkel nog zakken bij immense productievolumes. Van grote invloed op de miniaturisatieis de consumentenelektronica met steeds lagere prijzen. De schaling leidt er ook toe dat we elektronische toestellen steeds sneller als voorbijgestreefd beschouwen, wat de wegwerpmaatschappij in de hand werkt.

1“Algoritme”, ( https://nl.wikipedia.org/wiki/Algoritme), Geraadpleegd op 19 oktober 2015.

2“Quick sort”, ( https://en.wikipedia.org/wiki/Quicksort), Geraadpleegd op 19 oktober 2015.

3“Heapsort”, ( https://en.wikipedia.org/wiki/Heapsort), Geraadpleegd op 19 oktober 2015.

4DE MOOR, W., "Sneller algoritme voor Fourier-transformaties ontwikkeld", (http://tweakers.net/nieuws/79444/sneller-algoritme-voor-fourier-transformaties-ontwikkeld.html), 2012, Geraadpleegd op 19 oktober 2015.

5GUNNINK, M., "Padvinder vindt pad: over Pathfinding", (http://kninnug.nl/padvinder/index.html), Geraadpleegd op 20 oktober 2015.

6OTERO, M., "The real 10 algorithms that dominate our world" (https://medium.com/@_marcos_otero/the-real-10-algorithms-that-dominate-our-world-e95fa9f16c04), 2014, Geraadpleegd op 19 oktober 2015.

7“Big Brother (George Orwell)”, ( https://nl.wikipedia.org/wiki/Big_Brother_(George_Orwell)). Geraadpleegd op 20 oktober 2015.

8DVORSKY, G., "The 10 algorithms that dominate our world", (http://io9.com/the-10-algorithms-that-dominate-our-world-1580110464), 2014, Geraadpleegd op 20 oktober 2015.

Disclaimer

5 Jan

Disclaimer

1. Algemeen

U mag de diensten van WoWL en Schoolvoorbeeld gebruiken om de inhouden te bekijken, te en/of te lezen op voorwaarde dat u zich volledig aan de algemene voorwaarden en de toepasselijke wetgeving houdt. Door het gebruik van deze diensten aanvaardt u automatisch en onvoorwaardelijk derze voorwaarden. De ontwikkelaars van WoWL en Schoolvoorbeeld kunnen deze voorwaarden ten allen tijde veranderen.

Indien u inhouden toevoegt of publiceert die door intellectuele eigendomsrechten beschermd zijn bent u hier zelf verantwoordelijk voor de publicatie en vrijwaart u de ontwikkelaars en WoWL tegen aanspraken van derden. U verleent bij publicatie aan WoWL het recht om de lessen online beschikbaar te stellen en digitaal te verspreiden. U vrijwaart hierbij WoWL en de ontwikkelaars tegen aanspraken van derden of andere rechthebbenden.

Het aanbrengen van een links naar WoWl, Schoolvoorbeeld of onderliggende diensten en pagina vanaf uw eigen website of vanaf sociale media mag en wordt zelfs aangemoedigd. De link en het webadres moet duidelijk zichtbaar zijn.

Het embedden van inhouden van WoWL kan uitsluitend voor het incidenteel gebruik van deze content voor eigen, niet-commerciële doeleinden, binnen de grenzen van deze algemene voorwaarden.

WoWL, de ontwikkelaar of de beheerders ervan, hebben ondermeer het recht om bijdragen te weren/verwijderen of aan te passen die:

  • extremistisch, pornografisch, racistisch, seksistisch, beledigend of lasterlijk zijn;
  • laster en eerroof kunnen betekenen
  • oncontroleerbare beschuldigingen of beweringen bevatten
  • agressieve of haatdragende taal bevatten
  • racistische terminologie bevatten
  • waarvan de zinnen in hoofdletters zijn geschreven
  • spellingfouten bevatten
  • smaad of laster bevatten
  • juridische of maatschappelijk ongepast lijken

Hiervoor kan pre- of postmoderatie worden gebruikt. Inhouden kunnen ook ingekort worden. WoWL heeft het recht om inhoudsfilters toe te passen. 
Vragen of opmerkingen kan u richten aan de ontwikkelaar van WoWL. 

2. Rechten van derden

  • U mag de dienst niet gebruiken om inbreuk te maken op de toepasselijke wetgeving en/of op rechten van de ontwikkelaars of derden, waaronder auteursrechten, naburige rechten, merkenrechten of enige andere intellectuele eigendomsrechten of rechten met betrekking tot de bescherming van privacy van andere gebruikers en/of derden.
  • U mag geen inhouden publiceren of toevoegen die in strijd zijn met de openbare orde of de goede zeden.
  • U mag geen inhouden publiceren of toevoegen die discriminerend, beledigend, lasterlijk of kwetsend is of op een andere manier inbreuk plegen op de rechten van anderen.
  • U erkent uitdrukkelijk dat de diensten van WoWL en Schoolvoorbeeld beschermd zijn door intellectuele eigendomsrechten van VRT en haar licentiegevers, waaronder onder meer auteursrechten en naburige rechten, databankrechten, merkenrechten en bescherming op computerprogramma’s.

3. Gebruikersrechten

  • U mag WoWL en Schoolvoorbeeld enkel gebruiken voor persoonlijke, educatieve en niet-commerciële doeleinden.
  • U mag de door u zelf aangemaakte inhouden downloaden en de gedownloade inhouden decompileren, ‘reverse-engineeren’, bewerken, kopiëren.
  • U mag de code niet aanpassen zodanig dat ze schadelijk is voor derden of hun digitale systemen.

4. Verantwoordelijkheid

  1. Wij zijn niet verantwoordelijk voor mogelijke schade aan uw computers (onder welke vorm ook) en/of klanten- en/of inkomstenverlies opgelopen door het gebruik van het geleverde product. U bent als klant verantwoordelijk voor het gebruik van het geleverde product en de gevolgen daarvan.
  2. Wij zijn niet verantwoordelijk voor problemen met de hardware, de software en/of malafide software (o.a. virussen) op de computers waarop het geleverde product wordt gebruikt.
  3. Wij zijn niet verantwoordelijk voor dataverlies tengevolge van onoordeelkundig gebruik, hardwarematige problemen of een update van het computersysteem waarop het product wordt ingezet.
  4. De verantwoordelijkheid voor het gebruik van de software en alle gevolgen door het gebruik ervan liggen bij de gebruiker.
  5. Wij dragen geen verantwoordelijkheid voor de auteursrechten of de correctheid van de informatie die in de databank of het systeem wordt ingevoerd. De verantwoordelijkheid voor het gebruik van tekst, afbeeldingen, film of andere vormen van multimedia en digitale informatie binnen het systeem ligt bij de gebruiker (in de hoedanigheid van zijn digitale profiel) die deze informatie aan het systeem heeft toegevoegd.
  6. De gebruiker die digitaal lesmateriaal ontwerpt, is zelf verantwoordelijk voor het naleven en het controleren van de auteursrechten en voor eventuele bronvermeldingen.
  7. De gebruiker mag het samengestelde materiaal niet verkopen of voor commerciële doeleinden benutten tenzij hiervoor vooraf schriftelijke toestemming door de ontwerper van WoWL is verleend.
  8. De software wordt geleverd as-is, in de staat waarin hij zich bevindt. De correcte werking is afhankelijk van de werking van de webserver, de databanksoftware en de middleware-scriptingtaal. De naam van de originele auteur moet ten allen tijd bewaard blijven. De code mag enkel voor het gestelde doel gebruikt worden en niet worden doorverkocht of gepubliceerd.
  9. (Her)Gebruik van delen van de code (zoals Agnes.js) mag enkel indien de gebruiker de originele publicatierechten naleeft die in de code zijn opgenomen en de originele programmeurs vermeldt.
  10. De aansprakelijkheid van WoWL en het ontwikkelteam (Kris Merckx, Philip Wolk, Tine Truijen) voor verborgen gebreken is in elk geval beperkt tot het bedrag van de bestelling. Indien de gebruiker het systeem gratis gebruikt, kan hij de ontwikkelaars niet financieel verantwoordelijk stellen voor schendingen van de rechten van hemzelf of van derden.
  11. WoWL en het ontwikkelteam (Kris Merckx, Philip Wolk, Tine Truijen) is tegenover de gebruiker of een derde niet aansprakelijk voor enige onrechtstreekse schade, bedrijfsschade, winstderving of omzetverlies die zich op eender welke manier voordoet als gevolg van een gebrek in een product of een gebruik van het product.
  12. WoWL en het ontwikkelteam (Kris Merckx, Philip Wolk, Tine Truijen) kan niet aansprakelijk worden gesteld voor inbreuken op wetgeving van het land waar het product wordt geleverd, buiten België.
  13. WoWL en het ontwikkelteam (Kris Merckx, Philip Wolk, Tine Truijen) kan niet aansprakelijk worden gesteld voor alle ongemakken of schade inherent aan het gebruik van het internet, zoals een onderbreking van de diensten, indringing van buitenaf (hacking), of aanwezigheid van virussen.

test

Netneutraliteit

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Netneutraliteitis het trefwoord, waaronder de discussie over de openheid van het internetplaatsvindt. Het gaat daarbij om de vraag of providers bepaalde soorten internetverkeer met voorrang dan wel met vertraging mogen behandelen. Providers betalen direct of indirect voor de hoeveelheid data, die hun klanten versturen en bepaalde toepassingen veroorzaken veel meer data dan andere. De klanten betalen veelal een vast tarief gebaseerd op de theoretische capaciteit van hun verbinding; de provider baseert de tarieven op het gemiddelde gebruik en uitschieters naar boven zijn, zakelijk gezien, niet welkom.

Achtergrond

Het internet is een open, wereldwijd netwerkvan computerverbindingen, waarbij heel veel kleine commerciële netwerken onderling verbonden zijn, zodat gebruikers via dit netwerk terechtkunnen bij andere gebruikers en zo informatie en bestanden uitwisselen. Op zich is het internet heel open, maar providers kunnen restricties stellen, zodat (eind)gebruikers niet meer een volledige keuzevrijheid hebben.

In principe staan netwerkpartijen, verbindingspartijen, knooppunten en hostingproviders neutraaltegenover de informatiestromen. Alleen de eindgebruikers en de dienstenleveranciers zijn verantwoordelijk voor wat zij verspreiden en communiceren. Van de infrastructuurpartijen wordt verwacht dat zij zo open en neutraal mogelijk vrije uitwisseling en communicatie over hun netwerken toestaan en geven hiertoe een ' best effort'-garantie af.

Nederland, Chilien de Verenigde Statenzijn vooralsnog de enige drie landen waar netneutraliteit in de wet is vastgelegd. In de Verenigde Staten besloot de Federal Communications Commission op 26 feb 2015 de neutraliteit van het net veilig te stellen door het internet onder te brengen in Title II van de Communications Act. Dit erkent het als een nutsbedrijf met de daarbij behorende beperkingen. Door de aanname van ' wetsvoorstelnr. 4915-19' werd in 2010 de Chileense telecommunicatiewet geamendeerd. Sindsdien bepaalt deze wet onder meer dat internetprovidersgeen invloed meer mogen uitoefenen op online data en de bereikbaarheid daarvan. De providers dienen aan de volgende vijf verplichtingen te voldoen:

  • Providers mogen op geen enkele wijze iemand de mogelijkheid tot het internetgebruik ontnemen of belemmeren, tenzij een maatregel in het belang is van de privacy van een gebruiker of van het weren van internetvirussen en dergelijke (art. 15A sub a).
  • Providers moeten services voor ouderlijk toezicht aanbieden (art. 15A sub d).
  • Providers dienen hun klanten te voorzien van een in een voor de klant begrijpelijke taal geschreven exemplaar van hun contract, met daarin alle informatie over hun internetverbinding (art. 15A sub b).
  • Providers moeten de volgende zaken garanderen: de privacy van de gebruiker, bescherming tegen virussen en netwerkbeveiliging(art. 15C).
  • Providers dienen toegang te verlenen tot alle beschikbare data op het internet (art. 15A sub c), met andere woorden, discriminatie is verboden.

Op 22 juni 2011 stemde de Nederlandse Tweede Kamerin met een voorstel om netneutraliteit op te nemen in de telecomwet . Na instemming van de Eerste Kameris de nieuwe Telecomwet van kracht geworden op 1 januari 2013. In deze gewijzigde wet wordt vrije toegang tot het internet gegarandeerd en is het verboden nieuwe diensten zoals WhatsApp, Viber en Skype te blokkeren. Daarmee wordt de zogeheten netneutraliteit wettelijk vastgelegd. Nederland is hiermee het tweede land in de wereld, en de eerste in de EUdie een dergelijke stap neemt .

Dimensionering

Dankzij schaling, goede concurrentie en dimensionering is het mogelijk geworden dat miljoenen eindgebruikers permanent, breedbandig tegen vaste kosten onbeperkt gebruik kunnen maken van hun aansluiting. Dimensionering houdt in dat de exploitant van het commerciële netwerk ervan uitgaat dat niet elke abonnee 24 uur per dag zijn verbinding maximaal benut. De totale netwerkcapaciteit en de capaciteit naar andere providers wordt bij alle providers (zowel kabelinternetals ADSL) verdeeld onder alle gebruikers. Elke netwerkaanbieder doet aan dimensionering, echter de overboekingsfactor verschilt per provider en wordt niet aan consumenten bekendgemaakt. In de praktijk geldt dat elke gebruiker op het moment van gebruik voldoende capaciteit heeft om alle denkbare breedbandige toepassingen te gebruiken. Een uitzondering op deze dimensionering zijn professionele verbindingen: deze worden vaak onoverboekt of met een lagere overboekingsfactor aangeboden.

Grootgebruikers

Elk commercieel toegangsnetwerk dat toegang biedt aan consumenten heeft te maken met grootgebruikers. Dit is vaak een klein percentage gebruikers dat verantwoordelijk is voor het leeuwendeel van de belasting op het netwerk. Het percentage verschilt per provider, bij de ene provider is 2% van de abonnees verantwoordelijk voor 80% van al het verkeer op het netwerk, bij de andere provider is 5% verantwoordelijk voor 60% van al het verkeer op het netwerk. Deze groep gebruikers claimt een onevenredig deel van de capaciteit van het netwerk.

Peer-to-peer

P2P-netwerk

Met name P2P-diensten zijn de oorzaak van de extra belasting op alle netwerken. De meeste providers geven aan dat P2P-verkeer 60% van al het verkeer betreft. Zonder filtering zou P2P-verkeer de netwerken en de onderlinge verbindingen tot boven 100% belasten, wat normaal gebruik voor andere diensten en andere gebruikers onmogelijk zou maken.

P2P niet zo efficiënt als gedacht

P2P-verkeer heeft als nadeel dat het vrij ongebreideld groeit: P2P-distributie lijkt goedkoper omdat het hostingkosten voor de aanbieder wegneemt, maar is in macro-economisch perspectief duurder omdat per P2P-download of -stream meer dataverkeer wordt gegenereerd dan bij een reguliere download of stream. Dit is te wijten aan communicatie-overhead en parityfeeds. De extra belasting verschilt per netwerk, per type content en per provider, maar schommelt tussen de 15% en 40%, met name bij realtimediensten zoals P2P-telefonie en P2P-televisie is dit effect sterk.

Omdat toegangsproviders vaak ook hostingproviders zijn, missen ze enerzijds de hostinginkomsten en anderzijds worden ze geconfronteerd met extra belasting op het netwerk. Dit heeft in het Verenigd Koninkrijk geleid tot een boycot van de BBCdoor alle providers omdat ze verrast werden door een enorme toename van dataverkeer op het netwerk in verband met de lancering van de "BBC Peer2Peer iPlayer".

Fair use policies

Om excessief gebruik van het netwerk te kunnen beheren, hanteren veel providers een fair use policy(FUP). In deze FUP's staat dat oneigenlijk en excessief gebruik niet wordt toegestaan: elke abonnee heeft immers een evenredig recht op capaciteit. Als een bepaalde gebruiker(sgroep) een andere gebruiker(sgroep) hindert dan mag de provider bijvoorbeeld het gebruik inperken, de gebruiker afsluiten, of laten betalen naar ratio. De policy verschilt per provider en wordt niet altijd even duidelijk gepubliceerd.

Schaling

Een andere manier om met de grote toename van verkeer om te gaan is netwerkschaling. De netwerken en de interverbindingen van de providers worden steeds groter. Alle infrastructuurpartijen investeren elk jaar in een verdubbeling tot wel vertienvoudiging van de netwerkcapaciteit. Providers kunnen echter niet onbeperkt blijven schalen: de investeringen zullen hoe dan ook gedekt moeten worden door inkomsten uit de abonnees. In een sterk concurrerende markt is het voor providers echter onmogelijk de maandprijs te verhogen: consumenten stappen dan massaal over.

Traffic shaping

Een andere veel toegepaste manier om de belasting op het netwerk te kunnen beheren is traffic shaping . Om te voorkomen dat een bepaald type dienst het netwerk dusdanig overbelast dat het andere gebruikers gaat hinderen of de provider onevenredig op kosten jaagt, kan de provider overgaan tot het inperken van dit type verkeer. Vrijwel alle providers optimaliseren de stromen data over hun netwerk, maar geven geen openheid over welk type diensten worden geoptimaliseerd en tot op welke hoogte dit wordt gedaan.

Tegenstanders van traffic shaping stellen dat het innovatie zou tegenhouden: nieuwe diensten worden mogelijk belemmerd. Voorstanders van traffic shaping stellen dat het innovatie juist bevordert: er blijft door shaping altijd ruimte gegarandeerd voor nieuwe innovatieve diensten.

Alternatieven

Bijvoorbeeld voor grootschalige videodistributie is onder de hoede van de AMS-IX in Nederland een project gestart tussen internetproviders, omroepen en streamingvideo-experts, onder meer XS4ALL, Surfnet, NPO, RTL en Jet Stream. Deze werkgroep werkt aan het vergroten van de videodistributiecapaciteit op het internet in Nederland, waarbij de kwaliteit van dienstverlening wordt verhoogd, de kosten worden verlaagd en de netwerken en de onderlinge verbindingen juist ontlast. Door slimme logistieke distributietechniek wordt netneutraliteit op een positieve manier gerealiseerd, immers andere diensten hebben ook voordeel bij de vrijgekomen capaciteit op de verbindingen.

In verschillende landen

Verenigde Staten

Providers vinden dat ze onevenredig op kosten worden gejaagd door sommige dienstenaanbieders en gebruikers(groepen) en vinden dat ze hun netwerk en andere dienstenaanbieders en gebruikers(groepen) moeten kunnen blijven beschermen tegen wildgroei. Ook zijn er providers die vinden dat ze specifieke dienstverleners voorrang mogen geven, realtime- en bedrijfskritische diensten bijvoorbeeld. Weer andere providers vinden dat ze hier ook extra kosten aan dienstverleners voor mogen berekenen. Diverse dienstverleners vinden dat op zich een interessant idee, mits men gegarandeerde doorgifte, dus voorrang, verkrijgt.

In het meest ongunstige geval kan een toegangsprovider diensten plotseling frustreren of volledig blokkeren ten behoeve van eigen diensten, zonder dat de abonnee hier weet van heeft of de kans heeft om over te stappen. Daarom willen veel belangenorganisaties dat providers stoppen met het filteren van verkeer en dat de providers hun netwerken maar moeten schalen. De kosten hiervoor zal de accessprovider echter wel doorberekenen aan de eindgebruikers of de dienstverleners. Veel dienstverleners en consumenten zijn bang dat ze meer moeten gaan betalen.

Op 26 februari 2015 voerde de Amerikaanse Federal Communications Commissionnetneutraliteit in door internetprovidersals common carrierste classificeren.

De nieuwe, door president Trump benoemde voorzitter van de FCC, Ajit Pai, stelde op 21 november 2017 voor om deze netneutraliteit opnieuw terug te draaien. Zijn voorstel is op 14 december 2017 met 3 ( Republikeinen) tegen 2 ( Democraten) aangenomen, zodat de regulering inzake netneutraliteit wordt afgeschaft.

Nederland

In Nederland wordt minder gepolariseerd gedacht over netneutraliteit. Providers, consumentenorganisaties, internetjuristen en dienstverleners kwamen tot deze stellingen tijdens een bijeenkomst van het ECP van het Ministerie van Economische Zaken :

  • Providers moeten altijd in staat kunnen zijn hun netwerk te dimensioneren en het netwerk voor alle gebruikers bruikbaar te houden.
  • Daartoe mogen zij grootgebruikers en excessief wildgroeiende protocollen redelijkerwijs inperken.
  • Providers mogen dienstenaanbieders nooit blokkeren ten behoeve van eigen diensten.
  • Providers mogen specifieke diensten voorrang geven op voorwaarde dat dit niet ten koste gaat van andere diensten.
  • Providers mogen specifieke dienstverleners geen voorrang geven en niet benadelen.
  • Providers moeten dezelfde prijsstellingen voor externe dienstenaanbieders hanteren als men intern voor vergelijkbare diensten gebruikt.

Er gaan stemmen op om providers tot meer openheid te manen: communiceer de overboekingsfactoren, de trafficshapingregels en de fairusepolicy's duidelijk naar consumenten, zodat zij een eerlijke keuze kunnen maken. Providers kunnen hier ook voordeel van hebben: ze kunnen zich profileren als een optimale gamingprovider of als een optimale webtv-provider bijvoorbeeld.

Met de Wet van 10 mei 2012 tot wijziging van de Telecommunicatiewet ter implementatie van de herziene telecommunicatierichtlijnenis onder meer artikel 7.4a van de Telecommunicatiewetingevoerd dat bepaalt dat aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken waarover internettoegangsdiensten worden geleverd en aanbieders van internettoegangsdiensten geen diensten of toepassingen op het internet belemmeren of vertragen, waaronder het rekenen van verschillende tarieven voor verschillende internettoepassingen, bij hetzelfde datagebruik (met enkele uitzonderingen).

Het blokkeren van diensten met veel dataverkeer, zoals YouTubeen Spotify, op wifi in NS-treinen is bijvoorbeeld wel toegestaan. Hierbij is het onduidelijk waarom alternatieven als het in zijn algemeenheid (technisch) beperken van de beschikbare bandbreedte per gebruiker onmogelijk werden geacht.

België

Sinds begin 2011 staat netneutraliteit in België op de politieke agenda. Jef Van den Bergh( CD&V) en Valérie Déom( PS) dienden elk een wetsvoorstel in. In juni 2011 werden er in de Kamer van Volksvertegenwoordigershoorzittingen georganiseerd met betrekking tot netneutraliteit. Minister Van Quickenbornetoonde zich voorstander van een open internet.

Vincent Van Quickenborne

CD&V, N-VA& PSdienden op 7 juli 2011 een gezamenlijk tekstvoorstel in.

Frankrijk

Op 12 april 2011 keurde de Commissie economische zaken van het Franse parlement het rapport van Laure de La Raudière ( UMP) goed. Het rapport omvat negen wetsvoorstellen waarvan Proposition n°1 & 2 slaan op netneutraliteit.

Europese Unie

Op 20 oktober 2011 heeft de industriecommissie van het Europees Parlementunaniem een resolutie aangenomen aangaande netneutraliteit, waarbij de commissie benadrukt dat providers internetverkeer gelijk moeten behandelen.

Voorbeelden van zeer, minder en niet-kritische diensten

Er is redelijke consensus over welke diensten voorrang (zogeheten QoS, Quality of Service) zouden mogen genieten en welke met normale ('best effort') garantie kan worden doorgegeven. De definitie van kritische diensten en niet-kritische diensten kan per provider, per abonnee en per dienstenaanbieder nog verschillen. Van deze diensten kan worden aangenomen dat ze zeer, minder of niet-kritisch zijn.

Zeer kritische diensten zijn bijvoorbeeld:

  • Voice over IP(realtimeaudio- en -videocommunicatie moet ongestoord kunnen werken)
  • Gaming (realtime gaminginformatie moet ongestoord kunnen werken)
  • Streaming media(realtime live- en ondemand radio en televisie moet ongestoord kunnen werken)
  • Bedrijfsprocessen (ondanks dat bedrijfsprocessen op zakelijke verbindingen thuis horen moeten deze vaak realtimediensten ongehinderd kunnen werken, betaaldiensten bijvoorbeeld)

Kritische diensten zijn bijvoorbeeld:

  • E-mail(de snelheid is niet primair van belang, de onbelemmerde doorgifte en beschikbaarheid wel)
  • Surfen(de snelheid is niet primair van belang, de onbelemmerde doorgifte en beschikbaarheid wel)
  • Chat(de snelheid is niet primair van belang, de onbelemmerde doorgifte en beschikbaarheid wel)

Niet-kritische diensten zijn bijvoorbeeld:

  • Downloads(de snelheid en beschikbaarheid zijn primair een belang van de aanbieder zelf, de downloadduur is niet schadelijk voor de consumptie)
  • P2P-downloads (de snelheid en beschikbaarheid zijn primair een belang van de gebruikers zelf, de downloadduur is niet schadelijk voor de consumptie)
  • Usenetdownloads(de snelheid en beschikbaarheid zijn primair een belang van de gebruikers zelf, de downloadduur is niet schadelijk voor de consumptie)

Voorbeelden van netneutraliteitincidenten in Nederland

  • Het Netvan KPNwas bij de start een afgesloten platform: er was geen toegang tot het internet mogelijk, maar werd wel als internetprovider gepresenteerd.
  • Tiscaliblokkeerde in 2005 de radiostreams van Radio 538omdat men vond dat hun hostingprovider misbruik maakte van de peeringovereenkomst: er werd eenzijdig dataverkeer afgeleverd, en niet wederzijds verwerkt.
  • Vodafonestelde in 2007 in de leveringsvoorwaarden van een aantrekkelijk 'sim-only'-mobielabonnement dat het data-abonnement niet gebruikt mag worden voor VoIP-diensten van derden, om inkomsten uit telefoontikken te garanderen en probeerde deze diensten actief te blokkeren.
  • iModevan KPN was bij de start een afgesloten platform: er was zeer beperkte toegang tot het internet mogelijk, ten behoeve van de eigen portal.
  • Vodafone Livevan Vodafone was bij de start een afgesloten platform: er was zeer beperkte toegang tot het internet mogelijk, ten behoeve van de eigen portal.
  • UMTS-netwerken van vrijwel alle mobiele operators blokkeerden tot 2007 toegang tot internetvideodiensten, ten behoeve van de eigen videodiensten.
  • UMTS-aanbieders filteren voor goedkopere pakketten het streamingverkeer, limiteren dit, of vragen hier een extra vergoeding voor.
  • Veel contenteigenaren laten exploitanten toegang tot content limiteren tot een geografische grens omdat men hun licentiemodellen nog niet heeft aangepast aan de wereldwijdheid van het internet en proberen zo prijsverschillen en releasedata in de markt in stand te houden. Een voorbeeld is de Olympische Spelen die het publiceren van het NOS Journaal op internet hindert omdat er mogelijk beelden van de Spelen in voorkomen.

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Huffington Post
  2. Obama krijgt zijn zin met netneutraliteit in VS , nos.nl, 26 februari 2015
  3. ( es) Wetsvoorstel nr. 4915-19op sil.congreso.cl. Geraadpleegd op 28 juli 2010.
  4. Gerson Lehrman Group (22 juli 2010). "Chile's Approach To Net Neutrality". Geraadpleegd op 28 juli 2010.
  5. Kamer neemt nieuwe telecomwet unaniem aan
  6. Nu.nl Netneutraliteit opgenomen in telecomwet
  7. Bits of Freedom - The Netherlands first country in Europe to launch net neutrality
  8. How the FCC Can Save the Open Internet. The Wall Street Journal(21 november 2017). Geraadpleegd op 24 november 2017
  9. Eva Schram, Netneutraliteit in gevaar in de Verenigde Staten. knack.be(22 november 2017). Geraadpleegd op 24 november 2017
  10. VS schrappen netneutraliteit. Het Laatste Nieuws(14 december 2017). Geraadpleegd op 15 december 2017
  11. Netneutraliteit afgeschaft in de VS. Tweakers(14 december 2017). Geraadpleegd op 15 december 2017
  12. https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie/12507/T-Mobile-mag-gratis-internet-in-NS-treinen-beperken
  13. tekstvoorstel 53 1467/002dekamer.be, geraadpleegd 27 augustus 2011
  14. rapport de La Raudièreasseblee-nationale.fr, geraadpleegd 27 augustus 2011
  15. Europarlement benadrukt noodzaak netneutraliteit, nu.nl, 22 oktober 2011

Oplossingen voor webdesign

Wat zeggen onze klanten & vrienden?

Jacques D en Anne D.

Liesbeth en Kris zijn innovatief in hun creaties en prettig-empathisch-volhoudend in de aanpak van hun projecten. Ze verstaan de kunst om op maat en met een vakkundig meesterschap, enthousiast kennis over te dragen.

David T.

Een overvloed aan kennis, die met passie en een ongebreidelde liefde voor het vak samengebracht wordt tot een kwalitatief product, om daarna nog eens extra overgoten te worden met een warme "Limburgse" gezelligheid. En dat laatste is iets waar ik als geboren en getogen Limburger toch recht-van-oordeel over heb, me dunkt ?

Voila, ik kan Liesbeth en Kris van Books&Bags niet op een andere manier omschrijven.

Als je de kans hebt, en je bent op zoek naar een product dat in hun expertise past, neem dan zeker eens de tijd om met een van hen (of allebei) een babbeltje te slaan. Ik garandeer u dat alles, wat hierboven beschreven staat, duidelijk zal worden.

Zo gaat dat nu eenmaal bij mensen die doordrongen zijn van datgene wat ze graag doen.

Ed S.

Toen we nog onderwijscollega's waren viel Liesbeth meteen op door haar enorme betrokkenheid bij het welzijn van de leerlingen. Verder was ze een uitmuntende lerares. Later bleek ook nog een ander talent op de voorgrond te komen binnen het domein van de handvaardigheid met het materiaal leder.

Kris was en is zo'n talentrijk man dat hij eigenlijk van alle markten thuis is. Hij is niet alleen de taalkundige en historicus maar eveneens een begenadigd muzikaal man en een computerwizard met daarnaast een meer dan gemiddelde in interesse voor stripverhalen. En last but not least ook meer dan een gemiddelde doe-het-zelver qua renovatiewerken. Beiden gaan ze steeds met volle overgave en passie ervoor om hun doelen te bereiken.

Lisa S.
Liesbeth was mijn (zeer gepassioneerde) leerkracht in het tweede middelbaar. We hadden meteen een klik en zijn steeds contact blijven houden. Tijdens mijn studies Journalistiek startte ze met haar prachtige Uit De Naad en interviewde ik haar hierover. Ze maakte ook een stijlvolle armband en sleutelhanger voor me, op maat gemaakt en met de grootste zorg. Liesbeth is super in alles wat ze doet en doet het vooral met 200% volle goesting. Bovendien is ze ook gewoon een enorm sociale en vlotte dame waarbij je je meteen op je gemak voelt.
Ivan M.
Ik ken Kris en Liesbeth nu ongeveer 17 jaar. Ik ontmoette Kris de eerste keer in de avondschool. Hij gaf er toen les in Adobe Flash. We bleven contact houden en in al die jaren heb Ik Kris, maar ook Liesbeth enorm zien groeien in hetgeen waar ze zo goed in zijn. Beiden zijn zo gepassioneerd en vol overgave met hun vak bezig. We zouden zeggen: “Dat het niet normaal is.” Het is een streling voor het oog om hen bezig te zien. Ze leveren dan ook prachtig werk. Het zijn niet alleen buitengewoon getalenteerde vakmensen, maar ook geweldig warme mensen.
Marc D.
In 2010 heb ik Kris leren kennen als webontwikkelaar voor mijn website. Deze werd door hem volledig op maat geprogrammeerd en was toen al zeer innovatief. Door zijn enorme ervaring, talent en passie voor het vak creëerde hij dan ook een meesterwerk voor ons bedrijf. Ook weten we zijn perfecte service en updates van het programma te waarderen.
Contacteer ons Bel me op 0497 94 40 81 Boeken kopen
Afrekenen